Shloka 50
Daṇḍanāthāviniryāṇa
The Departure/March of Daṇḍanāthā
Devanagari script
गेयचक्ररथारूढां तां पश्चाच्च सिषेविरे / तद्वच्छ्यामलशोभाढ्या देव्यो बाणधनुर्धराः
Transliteration
geyacakrarathārūḍhāṃ tāṃ paścācca siṣevire / tadvacchyāmalaśobhāḍhyā devyo bāṇadhanurdharāḥ
Translation
ركبتْ تلك السيدةُ عربةَ العجلات التي يرنّ فيها الغناء، وتبعتها الإلهاتُ من خلفها خِدمةً لها؛ وكذلك كانت الإلهاتُ المتلألئاتُ بجمال شيامَلا يحملن القوسَ والسهام.
Word by Word
गेय-चक्र-रथ-आरूढाम्her, mounted on the singing-wheel chariot
गेय-चक्र-रथ-आरूढाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootगेय (प्रातिपदिक) + चक्र (प्रातिपदिक) + रथ (प्रातिपदिक) + आरूढा (कृदन्त; √रुह्/रुहँ आरोहणे)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; ‘आरूढा’ = क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) used adjectivally; समासः: (गेयचक्ररथम्) आरूढा
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (pronoun)
पश्चात्afterwards/behind
पश्चात्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपश्चात् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb) = ‘after/behind’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)
सिषेविरेthey attended/followed/served
सिषेविरे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√सेव् (धातु; सेवँ उपसेवने)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद-रूप (classical usage)
तद्वत्likewise
तद्वत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतद्वत् (अव्यय)
Formअव्यय; उपमानार्थक (adverb) = ‘likewise/in the same manner’
श्यामल-शोभा-आढ्याःrich in dark (hued) beauty
श्यामल-शोभा-आढ्याः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootश्यामल (प्रातिपदिक) + शोभा (प्रातिपदिक) + आढ्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः: शोभया आढ्याः (तत्पुरुष), विशेषणम्
देव्यःgoddesses
देव्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
बाण-धनुः-धराःbearing arrows and bows
बाण-धनुः-धराः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootबाण (प्रातिपदिक) + धनुस् (प्रातिपदिक) + धर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः: बाणं च धनुः च धरन्ति इति (उपपद-तत्पुरुष/कर्मधारय-प्राय)