Shloka 11
Daṇḍanāthāviniryāṇa
The Departure/March of Daṇḍanāthā
Devanagari script
आदिकूर्मकठोरास्थि खर्परप्रतिमैर्नखैः / विबन्तमिव भूचक्रमापातालं निमज्जिभिः
Transliteration
ādikūrmakaṭhorāsthi kharparapratimairnakhaiḥ / vibantamiva bhūcakramāpātālaṃ nimajjibhiḥ
Translation
وبأظفارٍ كالقحف، صلبةٍ كعظم الكُورما الأول، بدت كأنها تثقب قرص الأرض وتغوص حتى باتالا.
Word by Word
आदिprimeval, original
आदि:
समासाङ्ग (Compound member/समासाङ्ग)
TypeAdjective
Rootआदि (प्रातिपदिक/अव्ययप्राय)
Formसमासपूर्वपद; ‘आदि’ = ‘beginning/primeval’ (विशेषणार्थे)
कूर्मtortoise
कूर्म:
समासाङ्ग (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootकूर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (समासपूर्वपद)
कठोरhard
कठोर:
समासाङ्ग (Compound member/समासाङ्ग)
TypeAdjective
Rootकठोर (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद; विशेषण
अस्थिbone
अस्थि:
समासाङ्ग (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootअस्थि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (समासपूर्वपद/विशेष्य)
खर्परskull, potsherd
खर्पर:
समासाङ्ग (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootखर्पर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (समासपूर्वपद)
प्रतिमैःresembling, like
प्रतिमैः:
करण (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootप्रतिमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘like, resembling’
नखैःwith nails/claws
नखैः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
विबन्तम्piercing, boring into
विबन्तम्:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Root√विब् (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त (present active participle)
इवas if, like
इव:
सम्बन्ध/उपमान (Comparative marker/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय (particle of comparison)
भूearth
भू:
समासाङ्ग (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (समासपूर्वपद)
चक्रम्disk, wheel
चक्रम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आup to, towards
आ:
दिशा/अवधि (Directional/limit marker)
TypeIndeclinable
Rootआ (अव्यय/उपसर्ग)
Formउपसर्ग (preverb) ‘up to, towards’ (समासपूर्वपद)
पातालम्the netherworld
पातालम्:
कर्म/अधिकरण (Goal/locative sense as destination)
TypeNoun
Rootपाताल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
निमज्जिभिःby the plunging ones (claws/nails)
निमज्जिभिः:
करण/कर्तृसाधन (Instrumental agents/करण)
TypeNoun
Rootनिमज्जिन् (कृदन्त; √मज्ज् (धातु) + नि-उपसर्ग, इन्-प्रत्ययान्त)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘those who plunge/dive’