Shloka 58
Mānasasṛṣṭi-varṇana (Account of Mind-born Creation) | मानससृष्टिवर्णनम्
Devanagari script
मन्वन्तरेषु सर्वेषु यावदाभूतसंप्लवम् / श्रद्धा कामं प्रजज्ञे ऽथ दर्पो लक्ष्मी सुतः स्मृतः
Transliteration
manvantareṣu sarveṣu yāvadābhūtasaṃplavam / śraddhā kāmaṃ prajajñe 'tha darpo lakṣmī sutaḥ smṛtaḥ
Translation
في جميع عصور المَنونترا إلى أن يقع الطوفان الكوني العظيم، أنجبت شردها الإله كاما؛ ويُذكر دَرْبَا أنه ابن الإلهة لاكشمي.
Word by Word
मन्वन्तरेषुin the manvantaras
मन्वन्तरेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootमन्वन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; locative plural
सर्वेषुin all
सर्वेषु:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; agrees with मन्वन्तरेषु
यावत्up to, until
यावत्:
सम्बन्ध (Relation/limit)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (प्रातिपदिक/अव्ययार्थ)
Formअव्यय; अवधी-निर्देशक (limit-marker)
आभूतसंप्लवम्the great deluge
आभूतसंप्लवम्:
कर्म (Karma/Object of implied 'यावत्')
TypeNoun
Rootआभूत + संप्लव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषार्थे: 'आभूतः संप्लवः' = great deluge
श्रद्धाŚraddhā (Faith)
श्रद्धा:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootश्रद्धा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; nominative singular
कामम्Kāma (Desire)
कामम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; accusative singular
प्रजज्ञेwas born
प्रजज्ञे:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद; 'was born/was produced'
अथthen
अथ:
सम्बन्ध (Discourse connector)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/समुच्चयार्थ (then/and then)
दर्पःDarpa (Pride)
दर्पः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootदर्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
लक्ष्मीof Lakṣmī
लक्ष्मी:
सम्बन्ध (Genitive/possessor)
TypeNoun
Rootलक्ष्मी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; genitive singular (लक्ष्म्याः) as per sandhi-less sense
सुतःson
सुतः:
प्रत्यय/सम्बन्ध (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
स्मृतःis said (to be)
स्मृतः:
क्रिया (Predicate/Verbal adjective)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + त (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; 'is said/remembered'