Shloka 35
Mānasasṛṣṭi-varṇana (Account of Mind-born Creation) | मानससृष्टिवर्णनम्
Devanagari script
या त्वर्द्धा सृज्यते नारी शतरूपा व्यजायत / सा देवी नियुतं तप्त्वा तपः परम दुश्चरम्
Transliteration
yā tvarddhā sṛjyate nārī śatarūpā vyajāyata / sā devī niyutaṃ taptvā tapaḥ parama duścaram
Translation
وتلك المرأة المخلوقة من النصف وُلدت شترُوبا. وقد أدّت تلك الإلهة تَپَسًا أسمى بالغ العسر مدةَ «نيُوتا».
Word by Word
याshe who
या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — relative pronoun
तुbut/and
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle: contrast)
अर्द्धा(the) half (portion)
अर्द्धा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअर्द्ध (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — 'half (portion)'
सृज्यतेis created
सृज्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (Passive) — 'is created'
नारीwoman
नारी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनारी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
शतरूपाŚatarūpā
शतरूपा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशत + रूप (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (name)
व्यजायतwas born
व्यजायत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; उपसर्गः—वि
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
देवीgoddess
देवी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नियुतम्a niyuta (ten-thousand) (measure)
नियुतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनियुत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — numeral/measure (ten-thousand) used adverbially
तप्त्वाhaving practiced (austerity)
तप्त्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्यय — 'having performed austerity'
तपःausterity
तपः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
परमsupreme
परम:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — adjective qualifying तपः
दुश्चरम्very difficult
दुश्चरम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुस् + चर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — 'hard to perform' (bahuvrīhi-like sense but treated as simple adjective)