Shloka 14
Mānasasṛṣṭi-varṇana (Account of Mind-born Creation) | मानससृष्टिवर्णनम्
Devanagari script
एवं प्रीतात्मनस्तस्य स्वदेहार्द्धाद्विनिःसृता / नारी परमकल्याणी सर्वभूतमनोहरा
Transliteration
evaṃ prītātmanastasya svadehārddhādviniḥsṛtā / nārī paramakalyāṇī sarvabhūtamanoharā
Translation
وهكذا، من نصف جسده هو، وهو مفعم بالسرور، انبثقت امرأة بالغة اليُمن، آسرة لقلوب جميع الكائنات.
Word by Word
एवंthus
एवं:
सम्बन्ध (Manner)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (manner adverb)
प्रीतात्मनःof him whose heart was pleased
प्रीतात्मनः:
सम्बन्ध (Genitive qualifier)
TypeAdjective
Rootप्रीत + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास: प्रीतः आत्मा यस्य/प्रीत आत्मा ‘one whose self is pleased’; पुल्लिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन (qualifying तस्य)
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (Possessor/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
स्वदेहार्द्धात्from half of his own body
स्वदेहार्द्धात्:
अपादान (Ablative source/अपादान)
TypeNoun
Rootस्व + देह + अर्द्ध (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: स्वस्य देहस्य अर्द्धम् ‘half of (his) own body’; नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन
विनिःसृताemerged/issued forth
विनिःसृता:
कर्तृविशेषण (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootवि+निः+सृ (धातु) → विनिःसृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘emerged/issued forth’ (agreeing with नारी)
नारीa woman
नारी:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनारी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
परमकल्याणीmost auspicious
परमकल्याणी:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपरम + कल्याणी (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास: परमं कल्याणी ‘supremely auspicious’; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (qualifying नारी)
सर्वभूतमनोहराenchanting to all beings
सर्वभूतमनोहरा:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व + भूत + मनोहर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: सर्वेषां भूतानां मनोहरः/मनोहरा ‘charming to all beings’; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (qualifying नारी)