Shloka 97
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
इत्येवं कारणाद्भूतो लोकसर्गः स्वयंभुवः / महदाद्या विशेषान्ता विकाराः प्राकृताः स्वयम्
Transliteration
ityevaṃ kāraṇādbhūto lokasargaḥ svayaṃbhuvaḥ / mahadādyā viśeṣāntā vikārāḥ prākṛtāḥ svayam
Translation
وهكذا، من العِلّة الأولى نشأت سَرْجَنةُ العالم على يد السَّوَيَمبهو (المتولّد بذاته). ومن «المَهَت» إلى نهاية «الويشيشا»، فإنّ جميع التحوّلات هي بطبيعتها من «البراكرتي» بذاتها.
Word by Word
इतिthus; so (end-quote)
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; quotation/closure particle (इति-प्रयोग)
एवम्in this manner
एवम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; adverb (क्रियाविशेषण)
कारणात्from the cause
कारणात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootकारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन
भूतःarisen; become
भूतः:
Karta-anvayi (कर्तृसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootभू (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूत (क्त-प्रत्ययान्त past passive participle); पुल्लिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; agrees with लोकसर्गः
लोकसर्गःcreation of the world
लोकसर्गः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootलोक + सर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (लोकस्य सर्गः)
स्वयंभुवःself-born; self-existent
स्वयंभुवः:
Karta-anvayi (कर्तृसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वयम् (अव्यय) + भू (धातु) → स्वयंभू (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि—‘स्वयं भूः यस्य/यः’ (self-born); agrees with लोकसर्गः
महत्-आद्याःbeginning with Mahat
महत्-आद्याः:
Karta-anvayi (कर्तृसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष—‘महत् आदिः येषाम्’ (beginning with Mahat); agrees with विकाराः
विशेष-अन्ताःending with the specific differentiations
विशेष-अन्ताः:
Karta-anvayi (कर्तृसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootविशेष (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष—‘विशेषः अन्तः येषाम्’ (ending in the particulars); agrees with विकाराः
विकाराःmodifications; evolutes
विकाराः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootविकार (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
प्राकृताःof Prakṛti; primordial
प्राकृताः:
Karta-anvayi (कर्तृसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्राकृत (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; agrees with विकाराः
स्वयम्by itself; spontaneously
स्वयम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; adverb (क्रियाविशेषण)