Shloka 72
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
ततो ऽसृजत्पुनर्ब्रह्मा रुद्रं रोषत्मसंभवम् / संकल्पं चैव धर्म च सर्वेषामेव पर्वतौ
Transliteration
tato 'sṛjatpunarbrahmā rudraṃ roṣatmasaṃbhavam / saṃkalpaṃ caiva dharma ca sarveṣāmeva parvatau
Translation
ثم إنَّ براهما خلق من جديد رودرا المنبثق من جوهر الغضب؛ وأظهر أيضًا السَّنْكَلْبَة (العزم المقدّس) والدَّرْمَة (الناموس)، سندًا لجميع الكائنات.
Word by Word
tataḥthen/thereafter
tataḥ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Avyaya), अव्यय-प्रकारः: क्रियाविशेषणम् (adverb of sequence)
asṛjatcreated/emitted
asṛjat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsṛj (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular)
punaḥagain
punaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunar (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Avyaya), पुनरर्थकं क्रियाविशेषणम् (adverb: again)
brahmāBrahmā
brahmā:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः (masculine), प्रथमा (1st case/nominative), एकवचनम् (singular)
rudramRudra
rudram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrudra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचनम्
roṣa-ātma-saṃbhavamborn of an angry nature
roṣa-ātma-saṃbhavam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootroṣa (प्रातिपदिक) + ātman (प्रातिपदिक) + saṃbhava (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः (determinative): रोषात्मा (whose nature is anger) + सम्भव (born from); पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying rudram)
saṃkalpamSaṃkalpa (resolve)
saṃkalpam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsaṃkalpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)
evaindeed/just
eva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारणार्थक-निपातः (particle of emphasis)
dharmamDharma
dharmam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdharma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)
sarveṣāmof all
sarveṣām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग-प्रयोगः, षष्ठी (6th/genitive), बहुवचनम् (plural)
evaindeed
eva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारणार्थक-निपातः
parvatauthe two Parvatas (mountains/personified)
parvatau:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootparvata (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्विवचनम् (dual); प्रथमा/द्वितीया (nom./acc. dual—form identical)