Shloka 58
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
पञ्चैते वैकृताः सर्गाः प्राकृताद्यास्त्रयः स्मृताः / प्राकृतो वैकृतश्चैव कौमारो नवमः स्मृतः
Transliteration
pañcaite vaikṛtāḥ sargāḥ prākṛtādyāstrayaḥ smṛtāḥ / prākṛto vaikṛtaścaiva kaumāro navamaḥ smṛtaḥ
Translation
هذه الخمسة تُسمّى خُلوقًا «فايكرتا»، وأما الثلاثة التي تبدأ بـ«براكرتا» فمذكورة على أنها «براكرتا». و«براكرتا» و«فايكرتا» و«كوماارا» تُعدّ الخلق التاسع.
Word by Word
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च (संख्याशब्द-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याविशेषण (numeral), प्रथमा बहुवचनार्थे (used with plural)
एतेthese
एते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
वैकृताःmodified; secondary (vaikṛta)
वैकृताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवैकृत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
सर्गाःcreations
सर्गाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
प्राकृत-आद्याःbeginning with the prākṛta
प्राकृत-आद्याः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्राकृत (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी/निर्देश) ‘प्राकृतः आदिः येषाम्’ = beginning with the prākṛta
त्रयःthree
त्रयः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्याशब्द-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; संख्याविशेषण
स्मृताःare stated; are remembered
स्मृताः:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग प्रथमा बहुवचन; ‘are said/remembered’
प्राकृतःprākṛta (primary/natural)
प्राकृतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्राकृत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वैकृतःvaikṛta (secondary/modified)
वैकृतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवैकृत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयबोधक
एवindeed; just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारण (emphasis/only/indeed)
कौमारःkaumāra (of Kumāra)
कौमारः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकौमार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नवमःninth
नवमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनवम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक
स्मृतःis stated; is remembered
स्मृतः:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग प्रथमा एकवचन; ‘is said/remembered’