Shloka 44
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
प्रकाशा बहिरन्तश्च ऊर्द्धस्रोतःप्रजाः स्मृताः / नवधातादयस्ते वै तुष्टात्मानो बुधाः स्मृताः
Transliteration
prakāśā bahirantaśca ūrddhasrotaḥprajāḥ smṛtāḥ / navadhātādayaste vai tuṣṭātmāno budhāḥ smṛtāḥ
Translation
تُذكر رعيّة «أُردھڤسروتَ» بأنهم مضيئون خارجًا وداخلًا. وهم «نَفَذَاتَا» وأمثالهم، ذوو نفسٍ راضية ويُعدّون حكماء.
Word by Word
प्रकाशाःluminous
प्रकाशाः:
विशेषण (of प्रजाः)
TypeAdjective
Rootप्रकाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषण
बहिःoutside
बहिः:
अधिकरण (locative sense)
TypeIndeclinable
Rootबहिः (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय
अन्तःinside
अन्तः:
अधिकरण (locative sense)
TypeIndeclinable
Rootअन्तः (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय
चand
च:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
ऊर्ध्वस्रोतःप्रजाःthe ūrdhvasrotas beings
ऊर्ध्वस्रोतःप्रजाः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootऊर्ध्वस्रोतस् + प्रजा (प्रातिपदिक; समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘ऊर्ध्वस्रोतसः प्रजाः’ (beings of the upward-stream class)
स्मृताःare said/remembered (as)
स्मृताः:
विधेय (predicate)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formभूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
नवधातादयःthe Navadhātṛs and others
नवधातादयः:
कर्ता (apposition)
TypeNoun
Rootनव + धातृ + आदि (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘नवधातृ-आदयः’ = beginning with the nine Dhātṛs
तेthey
ते:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सर्वनाम
वैindeed
वै:
सम्बन्धसूचक (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)
तुष्टात्मानःcontent-souled
तुष्टात्मानः:
विशेषण (of ते)
TypeAdjective
Rootतुष्ट + आत्मन् (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; बहुव्रीहिः—‘तुष्टः आत्मा येषाम्’ (whose selves are content)
बुधाःsages/wise ones
बुधाः:
कर्ता (apposition)
TypeNoun
Rootबुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
स्मृताःare said/remembered
स्मृताः:
विधेय (predicate)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formभूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन