Shloka 29
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
लाकान्प्रकल्पयित्वा च प्रजासर्ग ससर्ज ह / ब्रह्मा स्वयंभूर्भगवाम् सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः
Transliteration
lākānprakalpayitvā ca prajāsarga sasarja ha / brahmā svayaṃbhūrbhagavām sisṛkṣurvividhāḥ prajāḥ
Translation
وبعد أن رتّب العوالم أنشأ سَرْجَ الخلائق (برجا-سرغا). إنّ الإله برهما، السَّوَيَمْبهو، أراد أن يبدع أجناسًا شتّى من المخلوقات.
Word by Word
lokānworlds
lokān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
prakalpayitvāhaving arranged/created
prakalpayitvā:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootpra√kḷp (धातु) → prakalpayitvā (कृदन्त, त्वान्त)
Formक्त्वा/त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive); पूर्वकाल (having done)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
prajā-sargamcreation of creatures
prajā-sargam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootprajā (प्रातिपदिक) + sarga (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (sarga of prajā); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
sasarjacreated/emitted
sasarja:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√sṛj (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
haindeed/forsooth
ha:
Sambandha (सम्बन्ध/discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootha (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle) emphasizing narration
brahmāBrahmā
brahmā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
svayaṃbhūḥthe self-born
svayaṃbhūḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsvayam (अव्यय) + bhū (प्रातिपदिक from √bhū)
Formबहुव्रीहि (self-born); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण—brahmā
bhagavānthe Blessed Lord
bhagavān:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhagavat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण—brahmā
sisṛkṣuḥdesiring to create
sisṛkṣuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√sṛj (धातु) → sisṛkṣu (कृदन्त-प्रातिपदिक, सन्-इच्छार्थ/इच्छार्थक)
Formइच्छार्थक कृदन्त (desiderative participle: ‘wishing to create’), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण—brahmā
vividhāḥvarious
vividhāḥ:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootvividha (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषण—prajāḥ
prajāḥcreatures/subjects
prajāḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootprajā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन