Shloka 124
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
ते सप्त रश्मयो भूत्वा एकैको जायते रविः / क्रमेण शतमानास्ते त्रींल्लोकान्प्रदहन्त्युत
Transliteration
te sapta raśmayo bhūtvā ekaiko jāyate raviḥ / krameṇa śatamānāste trīṃllokānpradahantyuta
Translation
تصير تلك الأشعة سبعًا، فيولد رَويّ (الشمس) واحدًا بعد واحد؛ ثم تزداد تباعًا مئةً مئةً فتُحرق العوالم الثلاثة أيضًا.
Word by Word
तेthey/those
ते:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
सप्तseven
सप्त:
Visheshana (विशेषण/qualifier)
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्या/प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः; ‘रश्मयः’ इति विशेष्यस्य संख्या
रश्मयःrays
रश्मयः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Kriya (क्रिया/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive): having become
एकःone
एकः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘एकः’ (one)
एकःeach (one by one)
एकः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पुनरुक्तिः—‘एकैकः’ इत्यर्थः (each single one)
जायतेis born/arises
जायते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद
रविःthe Sun
रविः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootरवि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
क्रमेणin order/gradually
क्रमेण:
Hetu/Prakara (प्रकार/means-manner)
TypeNoun
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; क्रियाविशेषणार्थे (adverbial instrumental)
शत-मानाःof hundredfold measure
शत-मानाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशत + मान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (शतं मानं येषाम्/शतप्रमाणाः)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
त्रीन्three
त्रीन्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; ‘लोकान्’ इति विशेष्य
लोकान्worlds
लोकान्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
प्रदहन्तिburn up
प्रदहन्ति:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootदह् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद
उतalso/indeed
उत:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootउत (अव्यय)
Formसमुच्चय/विशेषार्थक-अव्यय (particle: and/also)