Shloka 12
Cākṣuṣa–Vaivasvata Manvantara Transition, Deva-Gaṇa Taxonomy, and Loka-Triad Etymology
Bhūr–Antarikṣa–Dyu
Devanagari script
भूर्लोको ऽयं स्मृतो भूतमन्तरिक्षं भवत्स्मृतम् / भव्यं स्मृतं दिवं ह्येतत्तेषां वक्ष्यामि साधनम्
Transliteration
bhūrloko 'yaṃ smṛto bhūtamantarikṣaṃ bhavatsmṛtam / bhavyaṃ smṛtaṃ divaṃ hyetatteṣāṃ vakṣyāmi sādhanam
Translation
هذا البهورلوكا يُذكر على أنه ‘الماضي’، والأنترِكشا يُذكر على أنه ‘الحاضر’. وأما السماء فتُذكر على أنها ‘المستقبل’؛ وسأبيّن وسائل بلوغ ذلك.
Word by Word
भूःBhū (earth/world)
भूः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन
लोकःworld
लोकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूः इत्यनेन सह समन्वय (apposition)
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypePronoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्मृतःis called/remembered
स्मृतः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि/भावे
भूतम्the past (bhūta)
भूतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नामरूपेण (as designation)
अन्तरिक्षम्mid-region, atmosphere
अन्तरिक्षम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
भवत्the present (bhavat)
भवत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभवत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (here as abstract 'present'), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
स्मृतम्is called/remembered
स्मृतम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
भव्यम्the future (bhavya)
भव्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
स्मृतम्is called/remembered
स्मृतम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त-प्रत्यय, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
दिवम्heaven
दिवम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदिव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय; हेतौ/निश्चये (indeed)
एतत्this
एतत्:
Karta (कर्ता)
TypePronoun
Rootएतद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; दिवम् इत्यस्य विशेषण
तेषाम्of these/ of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypePronoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive), बहुवचन
वक्ष्यामिI shall state
वक्ष्यामि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलृट्-लकार, उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
साधनम्means, basis
साधनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसाधन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन