Next Verse

Shloka 1

युगप्रजालक्षणम् ऋषिप्रवरवर्णनं च

Yuga–Prajā-Lakṣaṇa and the Enumeration of Eminent Ṛṣis

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे युगप्रजालक्षणमृषिप्रवरवर्णनं च नाम द्वात्रिंशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच ऋषिकाणां सुताश्चापि विज्ञेया ऋषिपुत्रकाः / ब्राह्यणानां प्रवक्तारो नामतश्च निबोधत

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde yugaprajālakṣaṇamṛṣipravaravarṇanaṃ ca nāma dvātriṃśattamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca ṛṣikāṇāṃ sutāścāpi vijñeyā ṛṣiputrakāḥ / brāhyaṇānāṃ pravaktāro nāmataśca nibodhata

هكذا في «شري برهماندا مهاپورانا»، في القسم الأول الذي ألقاه فايُو، في الأنوṣنگپاد الثاني، يأتي الفصل الثاني والثلاثون المسمّى «سمات اليوغا والخلائق ووصف برافارا الرِّشي». قال سوتا: إن أبناء الرِّشي يُعرَفون أيضًا باسم «رِشيپوتركا»؛ فاعرفوا الواعظين من البراهمة بأسمائهم.

इतिthus
इति:
वाक्य-समाप्ति (Closure marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्ति-सूचक अव्यय (Quotative/closure)
श्रीब्रह्माण्डेin the Śrī-Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्रीब्रह्माण्डे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootश्रीब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (honorific + name); नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (Locative/सप्तमी); एकवचन
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय; नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन
वायुप्रोक्तेspoken by Vāyu
वायुप्रोक्ते:
विशेषण (Qualifier of the text)
TypeAdjective
Rootवायु + प्रोक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (agent-determinative: ‘spoken by Vāyu’); क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन
पूर्वभागेin the former part
पूर्वभागे:
अधिकरण (Location/section)
TypeNoun
Rootपूर्वभाग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष; पुंलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन
द्वितीयेin the second
द्वितीये:
विशेषण (Qualifier of ‘पूर्वभागे’)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन; क्रमवाचक (ordinal)
अनुषङ्गपादेin the Anuṣaṅga-pāda section
अनुषङ्गपादे:
अधिकरण (Location/section)
TypeNoun
Rootअनुषङ्गपाद (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष; पुंलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन
युगप्रजालक्षणमृषिप्रवरवर्णनम्(the chapter titled) ‘description of the characteristics of yugas and lineages, and of the foremost sages’
युगप्रजालक्षणमृषिप्रवरवर्णनम्:
सम्ज्ञा/विधेय (Title/name in apposition)
TypeNoun
Rootयुग + प्रजा + लक्षण + ऋषि + प्रवर + वर्णन (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष-समास (multi-member determinative title); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
and
:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (Conjunction)
नामnamed
नाम:
सम्ज्ञा-निर्देशक (Name-marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनाम-शब्दः (indeclinable used to mark title: ‘named/called’)
द्वात्रिंशत्तमःthirty-second
द्वात्रिंशत्तमः:
विशेषण (Qualifier of ‘अध्यायः’)
TypeAdjective
Rootद्वात्रिंशत् + तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; क्रमवाचक (ordinal: 32nd)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
सूतःSūta
सूतः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect); प्रथम-पुरुष (3rd person); एकवचन; परस्मैपद
ऋषिकाणाम्of the female sages (ṛṣikās)
ऋषिकाणाम्:
षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootऋषिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; षष्ठी; बहुवचन
सुताःsons
सुताः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
and
:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (Conjunction)
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध/अतिरिक्त (Additive particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-कारक अव्यय (also/even)
विज्ञेयाःshould be known
विज्ञेयाः:
विधेय-विशेषण (Predicative adjective)
TypeAdjective
Rootवि + ज्ञा (धातु) → विज्ञेय (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकर्तव्यतार्थक कृदन्त (Gerundive); पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
ऋषिपुत्रकाःsons of sages
ऋषिपुत्रकाः:
समानााधिकरण (Apposition to ‘सुताः’)
TypeNoun
Rootऋषि + पुत्रक (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (determinative: ‘sons of sages’); पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
ब्राह्मणानाम्of the Brāhmaṇas
ब्राह्मणानाम्:
षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी; बहुवचन
प्रवक्तारःexpounders/speakers
प्रवक्तारः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootप्र + वच् (धातु) → प्रवक्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; कर्तृवाचक (agent noun)
नामतःby name
नामतः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootनामतः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: ‘by name’)
and
:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (Conjunction)
निबोधतlearn/understand
निबोधत:
क्रिया (Injunctive/command)
TypeVerb
Rootनि + बुध् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative); मध्यम-पुरुष; बहुवचन; परस्मैपद