Shloka 48
चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings
Devanagari script
आत्मवत्सर्वभूतेषु या हितायाहिताय च / प्रवर्त्तन्ते समा दृष्टिः कृत्स्नाप्येषा दया स्मृता
Transliteration
ātmavatsarvabhūteṣu yā hitāyāhitāya ca / pravarttante samā dṛṣṭiḥ kṛtsnāpyeṣā dayā smṛtā
Translation
أن يرى المرءُ جميعَ الكائنات كذاته، وأن يسلك بنظرةٍ متساوية في النافع والضار—تلك هي «دَيا»؛ الرحمةُ التامّة كما ذُكِرَت.
Word by Word
आत्मवत्as oneself / self-like
आत्मवत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआत्मवत् (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत्-प्रत्ययान्त विशेषण; अव्ययभावेन (indeclinable-like) प्रयुक्तम्
सर्वभूतेषुin all beings
सर्वभूतेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसर्व + भूत (प्रातिपदिक-द्वय)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), बहुवचन; समासः सर्व-भूत (कर्मधारय)
याwhich (that)
या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
हितायfor welfare/benefit
हिताय:
Sampradana (सम्प्रदान/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootहित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4), एकवचन; प्रयोजन (dative)
अहितायfor harm
अहिताय:
Sampradana (सम्प्रदान/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootअहित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4), एकवचन; प्रयोजन (dative)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
प्रवर्तन्तेproceed/act
प्रवर्तन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रवृत्/वृत् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद
समाequal/even
समा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘दृष्टिः’ इत्यस्य विशेषणम्
दृष्टिःview/attitude
दृष्टिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
कृत्स्नाentire/complete
कृत्स्ना:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृत्स्न (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘एषा’ इत्यस्य विशेषणम्
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (particle), अपि = also/even
एषाthis
एषा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम
दयाcompassion
दया:
Pratijna/Predicate (विधेय)
TypeNoun
Rootदया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विधेय (predicate nominative)
स्मृताis considered/remembered (as)
स्मृता:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त: क्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मणि भावः—‘(इयं) स्मृता’