Shloka 7
Saṃkhyāvarta (संख्यावर्त्त): Commencement of Yajña at the Dawn of Tretāyuga
Devanagari script
कालाख्यायां प्रवृत्तायां प्रप्ते त्रेतायुगे तदा / औषधीषु च जातासु प्रवृत्ते वृष्टिसर्जने
Transliteration
kālākhyāyāṃ pravṛttāyāṃ prapte tretāyuge tadā / auṣadhīṣu ca jātāsu pravṛtte vṛṣṭisarjane
Translation
ولما ابتدأ سريان حساب الزمان وحلّ حينئذٍ تريتا يُغَة، وُلدت الأعشاب الدوائية، وبدأ إنشاء المطر وانهماره.
Word by Word
कालाख्यायाम्in (the period) called ‘Kāla’
कालाख्यायाम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकालाख्या (प्रातिपदिक: काल + आख्या)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः तत्पुरुषः ‘कालस्य आख्या’
प्रवृत्तायाम्when it had begun/was in progress
प्रवृत्तायाम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootप्रवृत्त (कृदन्त; √वृत् PPP)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (PPP)
प्राप्तेwhen (it) arrived
प्राप्ते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootप्राप्त (कृदन्त; √आप् PPP)
Formनपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (PPP); ‘when (it was) reached/arrived’
त्रेतायुगेin the Tretā Yuga
त्रेतायुगे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootत्रेतायुग (प्रातिपदिक: त्रेता + युग)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः तत्पुरुषः
तदाthen
तदा:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण
औषधीषुamong the herbs/plants
औषधीषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootऔषधी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक निपात (conjunction)
जातासुwhen (they were) born/produced
जातासु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootजात (कृदन्त; √जन् PPP)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी, बहुवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (PPP)
प्रवृत्तेwhen it had started
प्रवृत्ते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootप्रवृत्त (कृदन्त; √वृत् PPP)
Formनपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, सप्तमी, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (PPP)
वृष्टिसर्जनेin the creation/occurrence of rain
वृष्टिसर्जने:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवृष्टिसर्जन (प्रातिपदिक: वृष्टि + सर्जन)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः तत्पुरुषः ‘वृष्टेः सर्जनम्’