Shloka 1
Saṃkhyāvarta (संख्यावर्त्त): Commencement of Yajña at the Dawn of Tretāyuga
Devanagari script
इति श्री ब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे संख्यावर्त्तो नामैकोनत्रिशत्तमो ऽध्यायः शांशापायनिरुवाच कथं त्रेतायुगमुखे यज्ञस्य स्यात्प्रवर्त्तनम् / पूर्वं स्वायंभुवे सर्गे यथावत्तच्च ब्रूहि मे
Transliteration
iti śrī brahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde saṃkhyāvartto nāmaikonatriśattamo 'dhyāyaḥ śāṃśāpāyaniruvāca kathaṃ tretāyugamukhe yajñasya syātpravarttanam / pūrvaṃ svāyaṃbhuve sarge yathāvattacca brūhi me
Translation
هكذا في «شري برهماندا مهابورانا» في القسم الأول الذي رواه فايُو، في «أنوشنغا-بادا» الثاني، الفصل التاسع والعشرون المسمّى «سنكهيه فرتّه». قال شَامْشَبايَن: كيف ابتدأ اليَجْنَ (القربان الطقسي) في مطلع يوجا تريتا؟ أخبرني على وجهه كما وقع من قبل في خلق سْفايَمبهوفا.
Word by Word
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)
śrīrevered, auspicious
śrī:
Sambandha (सम्बन्ध/benedictive)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; मंगल/उपाधि-शब्दः (honorific)
brahmāṇḍein the Brahmāṇḍa (Purāṇa)
brahmāṇḍe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbrahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; locative
mahāpurāṇein the great Purāṇa
mahāpurāṇe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā + purāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘महच्च तत् पुराणम्’
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Sambandha (सम्बन्ध/qualifier)
TypeAdjective
Rootvāyu + prokta (कृदन्त; √vac (धातु) + ktá)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारय/षष्ठी-तत्पुरुषार्थः ‘वायुनाऽुक्ते’ (spoken by Vāyu)
pūrvabhāgein the earlier section
pūrvabhāge:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpūrva + bhāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘पूर्वः भागः’ (earlier part)
dvitīyein the second
dvitīye:
Sambandha (सम्बन्ध/qualifier)
TypeAdjective
Rootdvitīya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ordinal ‘second’ (agreeing with bhāga/pāda)
anuṣaṅga-pādein the Anuṣaṅga section
anuṣaṅga-pāde:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootanuṣaṅga + pāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘अनुषङ्गस्य पादः’ (section called Anuṣaṅga)
saṃkhyāvarttaḥSaṃkhyāvartta
saṃkhyāvarttaḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootsaṃkhyā + vartta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; chapter-title noun
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध/naming marker)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
Formअव्यय; नाम-शब्दः (particle meaning ‘by name’)
ekona-triśattamaḥtwenty-ninth
ekona-triśattamaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/qualifier)
TypeAdjective
Rootekona + triśat + tama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ordinal ‘(one-less-than-thirty)=29th’ qualifying adhyāyaḥ
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
śāṃśāpāyanaḥŚāṃśāpāyana
śāṃśāpāyanaḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootśāṃśāpāyana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; proper noun
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; parasmaipada
kathamhow
katham:
Prashna (प्रश्न/ manner)
TypeIndeclinable
Rootkatham (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative adverb)
tretā-yuga-mukheat the start of the Tretā age
tretā-yuga-mukhe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Roottretā + yuga + mukha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘त्रेतायुगस्य मुखे’ (at the beginning of Tretā-yuga)
yajñasyaof the sacrifice
yajñasya:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Rootyajña (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; genitive
syātwould be / should be
syāt:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√as (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; parasmaipada
pravarttanamthe commencement
pravarttanam:
Karma (कर्म/object of inquiry)
TypeNoun
Rootpravarttana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; verbal noun ‘setting in motion’
pūrvamformerly, earlier
pūrvam:
Kala (काल/temporal)
TypeIndeclinable
Rootpūrva (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव-प्रयोग)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)
svāyaṃbhuvein the Svāyambhuva (period)
svāyaṃbhuve:
Sambandha (सम्बन्ध/qualifier)
TypeAdjective
Rootsvāyaṃbhuva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘स्वायम्भुव’ (of Svāyambhuva [Manu]) qualifying sarge
sargein the creation
sarge:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsarga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; locative
yathāvatproperly
yathāvat:
Prakara (प्रकार/manner)
TypeIndeclinable
Rootyathāvat (अव्यय)
Formअव्यय; manner adverb ‘properly, as it should be’
tatthat
tat:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/conjunction)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
brūhitell
brūhi:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√brū (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; parasmaipada
meto me
me:
Sampradana (सम्प्रदान/recipient)
TypeNoun
Rootmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी-एकवचन (6th/4th sg) एन्क्लिटिक रूप ‘मे’; here dative sense (to me)