Shloka 84
Yuga-Vibhāga and Kāla-Pramāṇa
Measures of Time and the Four Yugas
Devanagari script
केशाःस्निग्धा ललाटोच्चा जिह्वा चास्य प्रमार्जिनी / ताम्रप्रभोष्टनेत्राश्च श्रीवत्साश्चैद्ध्वरोमशाः
Transliteration
keśāḥsnigdhā lalāṭoccā jihvā cāsya pramārjinī / tāmraprabhoṣṭanetrāśca śrīvatsāścaiddhvaromaśāḥ
Translation
شَعره لامع، وجبينه عالٍ، ولسانه مُطهِّر؛ شفتاه وعيناه بلمعان نحاسي، وعلى صدره علامة شريفاتسا، وعلى جسده شعر كثيف.
Word by Word
केशाःhairs
केशाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता/1st case), बहुवचन; Nominative plural
स्निग्धाःsmooth/oily
स्निग्धाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्निग्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; agrees with केशाः
ललाट-उच्चाःhaving high foreheads
ललाट-उच्चाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootललाट (प्रातिपदिक) + उच्च (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; Tatpuruṣa (ललाटे उच्चाः) qualifying (implicit) features/men
जिह्वाtongue
जिह्वा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजिह्वा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अस्यof him/of this one
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (सम्बन्ध/6th case), एकवचन; Genitive singular (pronoun)
प्रमार्जिनीcleansing/wiping
प्रमार्जिनी:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र-मार्जिन् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √मृज् धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Present participial/agent-noun type; agrees with जिह्वा
ताम्र-प्रभ-ओष्ठ-नेत्राःwith coppery-lustrous lips and eyes
ताम्र-प्रभ-ओष्ठ-नेत्राः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootताम्र (प्रातिपदिक) + प्रभ (प्रातिपदिक) + ओष्ठ (प्रातिपदिक) + नेत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; Tatpuruṣa (ताम्रप्रभे ओष्ठे नेत्रे च यस्य/येषाम्—descriptive chain) qualifying persons
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
श्रीवत्साःbearing the Śrīvatsa mark
श्रीवत्साः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्रीवत्स (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; Nominative plural; having the Śrīvatsa mark
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
एद्ध्व-रोमशाःabundantly hairy
एद्ध्व-रोमशाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएद्ध्व (प्रातिपदिक; ‘समृद्ध/उन्नत’ sense) + रोमश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; Karmadhāraya (एद्ध्वाः रोमशाः)