Shloka 103
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
आदित्यमेति सोमाच्च पुनः सौरेषु पर्वसु / स्वर्भासा नुदते यस्मात्तस्मात्स्वर्भानुरुच्यते
Transliteration
ādityameti somācca punaḥ saureṣu parvasu / svarbhāsā nudate yasmāttasmātsvarbhānurucyate
Translation
يبلغ الأديتيا من سوما ثم يعود ثانية في أزمنة البَرفا الشمسية؛ ولأنه يُدفع بسْوَربھا، أي بالضياء، سُمّي سْوَربهانو.
Word by Word
आदित्यम्the Sun
आदित्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
एतिgoes/approaches
एति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√इ (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सोमात्from the Moon
सोमात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-बोधक
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
सौरेषुsolar
सौरेषु:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसौर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (सन्दर्भे पर्वसु), सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (सूर्यसम्बन्धि)
पर्वसुon occasions/at junctions
पर्वसु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपर्वन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन
स्वर्भासाby Svarbhāsā (name/with Svarbhānu’s radiance)
स्वर्भासा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootस्वर्भास् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/तृतीया), एकवचन
नुदतेis driven away/repelled
नुदते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√नुद् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
यस्मात्because of which
यस्मात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; हेत्वर्थे (because of which)
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu/Upapatti (हेतु/उपपत्ति)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; तस्मात् (therefore)
स्वर्भानुःSvarbhānu
स्वर्भानुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्वर्भानु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उच्यतेis called
उच्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive/कर्मणि), आत्मनेपद