Shloka 43
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्
Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū
Devanagari script
प्रसूताः सप्त नद्यस्ताः शुभा बिन्दु सरोद्भवाः / नानादेशान्प्लावयन्त्यो मलेच्छप्रायास्तु सर्वशः
Transliteration
prasūtāḥ sapta nadyastāḥ śubhā bindu sarodbhavāḥ / nānādeśānplāvayantyo malecchaprāyāstu sarvaśaḥ
Translation
تلك الأنهار السبعة المباركة وُلدت من بحيرة بِندو؛ فكانت تُغمر بلادًا شتّى، وتمتد في كل جهة حتى إلى الأقاليم التي يغلب عليها المليتشّا.
Word by Word
प्रसूताःborn; produced
प्रसूताः:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootप्र-√सू (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘born/produced’ (agreeing with नद्यः)
सप्तseven
सप्त:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्या; स्त्रीलिङ्ग-बहुवचन-विशेषणार्थे ‘seven’
नद्यःrivers
नद्यः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
ताःthose
ताः:
विशेषण/निर्देश (Demonstrative)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘those’
शुभाःauspicious
शुभाः:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘auspicious’
बिन्दु-सरोद्भवाःarising from (the lake) Bindu-saras
बिन्दु-सरोद्भवाः:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootबिन्दु + सरस् + उद्भव (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (बिन्दोः सरसः उद्भवाः = arising from the lake Bindu); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
नानाvarious
नाना:
विशेषणार्थ-पूर्वपद (Modifier)
TypeIndeclinable
Rootनाना (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय; विविधार्थक (indeclinable: ‘various’)
देशान्regions/countries
देशान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
प्लावयन्त्यःflooding; inundating
प्लावयन्त्यः:
क्रिया (Participial predicate)
TypeVerb
Root√प्लु (धातु) + णिच् (causative) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले कर्तरि कृदन्त (present active participle, causative); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘flooding/causing to float’
म्लेच्छप्रायाःmostly (flowing through) mleccha lands; largely barbarian
म्लेच्छप्रायाः:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootम्लेच्छ + प्राय (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘mostly mleccha-like’); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
तुand/but
तु:
सम्बन्धसूचक (Connector)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अन्वय/विरोध
सर्वशःeverywhere; in all ways
सर्वशः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसर्वशः (अव्यय)
Formअव्यय; सर्वप्रकारेण (indeclinable adverb: ‘everywhere/in every way’)