Previous Verse
Next Verse

Shloka 27

कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्

Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū

मदीय इति निश्चित्य समाहितमनाः शिवे / तत्र त्रिपयगा देवी प्रथमं तु प्रतिष्ठिता / सोमपादात्प्रसूता सा सप्तधा प्रतिपद्यते

madīya iti niścitya samāhitamanāḥ śive / tatra tripayagā devī prathamaṃ tu pratiṣṭhitā / somapādātprasūtā sā saptadhā pratipadyate

وقد عزم قائلاً: «إنه لي»، وجمع قلبه على شِيفا؛ فهناك استقرّت الإلهة تريپثَغا (الغانغا) أولاً. وُلدت من قدم سوما، فصارت تجري سبعَ شعبٍ.

madīyammine; belonging to me
madīyam:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootmadīya (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Prathamā/Dvitīyā, Ekavacana; used predicatively with iti (quotation)
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormAvyaya; quotative particle (इति-प्रयोग)
niścityahaving decided
niścitya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootni + √ci (धातु)
FormKtvānta (क्त्वान्त) absolutive/gerund (अव्ययभाव); ‘having ascertained/decided’
samāhita-manāḥone whose mind is composed
samāhita-manāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsamāhita (कृदन्त, √dhā with sam-ā) + manas (प्रातिपदिक)
FormBahuvrīhi (बहुव्रीहि) ‘yasya manaḥ samāhitam’; Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; viśeṣaṇa (of implied subject)
śiveO Śiva
śive:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootśiva (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Sambodhana/Locative? Here Saptamī (7th/सप्तमी), Ekavacana; likely vocative/locative addressing Śiva; context: ‘O Śiva’ (sambodhana) often identical to locative in form
tatrathere
tatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
FormAvyaya; adverb (देशवाचक)
tri-payagāthe three-streamed (Goddess)
tri-payagā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottri (संख्या-प्रातिपदिक) + paya/gā? (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa/Dvigu-like formation meaning ‘three-streamed’; Strīliṅga, Prathamā, Ekavacana; epithet of Gaṅgā
devīthe goddess
devī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdevī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana
prathamamfirst
prathamam:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootprathama (प्रातिपदिक)
FormAvyaya; adverbial accusative (क्रियाविशेषण) ‘first(ly)’
tubut; indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction/particle (समुच्चय/विरोध)
pratiṣṭhitāwas established; stood
pratiṣṭhitā:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootprati + √sthā (धातु)
FormKta (क्त) past passive participle used predicatively; Strīliṅga, Prathamā, Ekavacana (agreeing with devī)
soma-pādātfrom Soma’s foot
soma-pādāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootsoma (प्रातिपदिक) + pāda (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa ‘somasya pādaḥ’; Puṃliṅga, Pañcamī (5th/पञ्चमी), Ekavacana; ablative
prasūtāborn; produced
prasūtā:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootpra + √sū (धातु)
FormKta (क्त) past participle; Strīliṅga, Prathamā, Ekavacana; viśeṣaṇa (of sā/devī)
she
:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana; pronoun
saptadhāsevenfold
saptadhā:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsaptadhā (अव्यय)
FormAvyaya; adverb (प्रकारवाचक) ‘in seven ways/into seven parts’
pratipadyateproceeds; becomes; divides
pratipadyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootprati + √pad (धातु)
FormLaṭ (लट्, present), Prathama-puruṣa (3rd), Ekavacana; ātmanepada