Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

Kiṃpuruṣa–Harivarṣa–Ilāvṛta-varṣa-varṇanam

Description of the Varṣas: Kiṃpuruṣa, Hari, and Ilāvṛta

उदग्दक्षिणतश्चैव आनीलनिषधायतः / चत्वारिंशत्सहस्राणि परिवृद्धो महीतलात्

udagdakṣiṇataścaiva ānīlaniṣadhāyataḥ / catvāriṃśatsahasrāṇi parivṛddho mahītalāt

نحو الشمال والجنوب، بحسب امتداد سلسلتي آنِيلا ونِشَده، يرتفع من سطح الأرض إلى أربعين ألف يوجن.

उदक्-दक्षिणतःfrom the north and from the south
उदक्-दक्षिणतः:
देशाधिकरण (directional adjunct)
TypeIndeclinable
Rootउदक् (अव्यय/दिक्शब्द) + दक्षिणतः (अव्यय)
Formअव्यय; दिक्-निर्देशार्थक अव्यय-समूह (from the north and from the south)
and
:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
एवindeed/just
एव:
अवधारण-निपात
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphatic particle)
आ-नील-निषध-आयतःextending up to Nīla and Niṣadha
आ-नील-निषध-आयतः:
विशेषण (adjectival to कर्ता)
TypeAdjective
Rootआ (उपसर्ग) + नील (प्रातिपदिक) + निषध (प्रातिपदिक) + आयत (कृदन्त; √यम् धातु, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (परिवृद्धः); तत्पुरुष-समास (नीलनिषधयोः पर्यन्तम् आयतः = extending up to Nīla and Niṣadha)
चत्वारिंशत्-सहस्राणिforty thousand
चत्वारिंशत्-सहस्राणि:
प्रमाण/परिमाण (measure)
TypeNoun
Rootचत्वारिंशत् (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative) वा द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; द्विगु-समास
परिवृद्धःis extended/increased
परिवृद्धः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootपरि+वृद्ध (कृदन्त; √वृध् धातु, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (grown/extended)
मही-तलात्from the surface of the earth
मही-तलात्:
अपादान (Ablative source/अपादान)
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (महीतलम्)