Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

Pṛthivyāyāma-vistara (Extent and Divisions of the Earth) / पृथिव्यायामविस्तरः

आयतो ह्याकुमार्य्या वै चागङ्गाप्रभवाच्च वै / तिर्यगुत्तरविस्तीर्मः सहस्राणि नवैव तु

āyato hyākumāryyā vai cāgaṅgāprabhavācca vai / tiryaguttaravistīrmaḥ sahasrāṇi navaiva tu

ويمتد هذا الدويبا طولاً من آكومارْيا إلى منبع آغَنْغا، وأما عرضه عرضاً وإلى جهة الشمال فمقداره تسعة آلاف.

āyataḥextended/long
āyataḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootāyata (कृदन्त/प्रातिपदिक; √yam 'to extend' with आ-; or adjective stem āyata)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (extended/long)
hiindeed/for
hi:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle) कारण/निश्चयार्थक (indeed/for)
ā-kumāryāḥup to (Kumāryā/Kanyākumārī)
ā-kumāryāḥ:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Limit)
TypeNoun
Rootkumārī (प्रातिपदिक) with ā- (up to)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive) एकवचन in form but used with ā- as सीमा/अवधि (up to Kanyākumārī); idiomatic boundary expression
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
ā-gaṅgā-prabhavātup to the source of the Ganges
ā-gaṅgā-prabhavāt:
Apādāna (अपादान/Source-Point)
TypeNoun
Rootgaṅgā (प्रातिपदिक) + prabhava (प्रातिपदिक) with ā- (up to)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (gaṅgāyāḥ prabhavaḥ = source of the Ganges); ā- as सीमा (up to)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphasis)
tiryakcrosswise
tiryak:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Roottiryak (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb) 'across/sideways'
uttara-vistīrṇaḥextended northwards
uttara-vistīrṇaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootuttara (प्रातिपदिक) + vistīrṇa (कृदन्त; √stṛ 'to spread' with vi-)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भूतकृदन्त 'vistīrṇa' (spread/extended); तत्पुरुष-समास (uttare vistīrṇaḥ / northward-extended)
sahasrāṇithousands
sahasrāṇi:
Karma (कर्म/Measure-Object)
TypeNoun
Rootsahasra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन; परिमाणवाचक (measure)
navanine
nava:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootnava (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन; संख्यावाचक विशेषण (numeral adjective)
evaonly/just
eva:
Sambandha (सम्बन्ध/Restriction)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (restrictive particle)
tuindeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; निपात