Shloka 42
Somavaṃśa-prasavaḥ
Birth of the Lunar Line: Budha–Purūravas and the Urvaśī Episode
Devanagari script
तपस्यभिरतो नित्यमरण्यं प्रविशेश ह / गाधिः सदारस्तु तदा ऋचीकाश्रममभ्यगात्
Transliteration
tapasyabhirato nityamaraṇyaṃ praviśeśa ha / gādhiḥ sadārastu tadā ṛcīkāśramamabhyagāt
Translation
وكان مواظبًا على الزهد والتقشّف فدخل الغابة. عندئذٍ أتى الملك غادهي مع زوجته إلى أشرم رِتشيكا.
Word by Word
तपस्याभिरतःdevoted to austerities
तपस्याभिरतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतपस्या-अभिरत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (तपस्यायाम् अभिरतः)
नित्यम्always
नित्यम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावेन क्रियाविशेषण (adverbial accusative)
अरण्यम्forest
अरण्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअरण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
प्रविशेशentered
प्रविशेश:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-विश् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; छान्दस/पुराण-प्रयोगः
हindeed (narrative particle)
ह:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formअव्यय; स्मरणार्थक/इतिहाससूचक निपात
गाधिःGādhi
गाधिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगाधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; व्यक्तिनाम
सदारःwith his wife
सदारः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस-दार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (दारैः सह)
तुand/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
तदाthen
तदा:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)
ऋचीकाश्रमम्Ṛcīka’s hermitage
ऋचीकाश्रमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootऋचीक-आश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ऋचीकस्य आश्रमः)
अभ्यगात्went to/approached
अभ्यगात्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि-गम् (धातु)
Formलुङ्-लकार (Aorist/Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन