Shloka 1
Somavaṃśa-prasavaḥ
Birth of the Lunar Line: Budha–Purūravas and the Urvaśī Episode
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सोमसौम्ययोर्जन्मकथनं नाम पञ्चषष्टितमो ऽध्यायः // ६५// सूत उवाच सोमस्य तु बुधः पुत्रो बुधस्य तु पुरूरवाः / तेजस्वी दानशीलश्च यज्वा विपुलदक्षिणः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde somasaumyayorjanmakathanaṃ nāma pañcaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ // 65// sūta uvāca somasya tu budhaḥ putro budhasya tu purūravāḥ / tejasvī dānaśīlaśca yajvā vipuladakṣiṇaḥ
Translation
هكذا في «شري برهماندا مهابورانا» في القسم الأوسط الذي أنشده الإله فايُو، في الأوبودّهاتا-بادا الثالث، يأتي الفصل الخامس والستون المسمّى «قصة مولد سوما وسَومْيَ». قال سوتا: إن ابن سوما هو بُدها، وابن بُدها هو بورورَفا؛ كان متلألئًا، كريم العطاء، مقيمًا لليَجْنَات، وواهبًا للدكشِنا بوفرة.
Word by Word
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसूचक)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय, वाक्यसमाप्तिसूचक (indeclinable particle, quotative/thus)
śrī-brahmāṇḍein the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī + brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (locative)
mahā-purāṇein the Mahāpurāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā + purāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu + prokta (√vac, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (past passive participle)
madhyama-bhāgein the middle section
madhyama-bhāge:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmadhyama + bhāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
tṛtīyein the third
tṛtīye:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roottṛtīya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; क्रमवाचक विशेषण
upoddhāta-pādein the introductory quarter/section
upoddhāta-pāde:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootupoddhāta + pāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
soma-saumyayoḥof Soma and Saumya
soma-saumyayoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootsoma + saumya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), द्विवचन; सम्बन्ध (genitive dual)
janma-kathanamthe narration of the birth
janma-kathanam:
Karta (कर्ता/विषय)
TypeNoun
Rootjanma + kathana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; नामपद (title)
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध/नामनिर्देश)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
Formअव्यय, नामनिर्देशक (indeclinable: 'named/called')
pañca-ṣaṣṭitamaḥsixty-fifth
pañca-ṣaṣṭitamaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpañca + ṣaṣṭi + tama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता/विषय)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विषय/शीर्षक
sūtaḥSūta
sūtaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsūta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वक्ता
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
somasyaof Soma
somasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootsoma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध
tuindeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय, अवधान/विरोधसूचक (particle: but/indeed)
budhaḥBudha
budhaḥ:
Karta (कर्ता/विषय)
TypeNoun
Rootbudha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
putraḥson
putraḥ:
Karta (कर्ता/विषय)
TypeNoun
Rootputra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समानााधिकरण (apposition)
budhasyaof Budha
budhasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootbudha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध
tuand/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय, अवधानसूचक
purūravāḥPurūravas
purūravāḥ:
Karta (कर्ता/विषय)
TypeNoun
Rootpurūravā (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
tejasvīsplendid, radiant
tejasvī:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roottejasvin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
dāna-śīlaḥgenerous by nature
dāna-śīlaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdāna + śīla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय (conjunction)
yajvāsacrificer
yajvā:
Karta (कर्ता/विषय)
TypeNoun
Root√yaj + vā (यज्वन्-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृवाचक (one who performs sacrifices)
vipula-dakṣiṇaḥof abundant sacrificial gifts
vipula-dakṣiṇaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvipula + dakṣiṇā (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (having abundant gifts/fees)