Adhyaya 64
इक्ष्वाकुवंशकीर्त्तनम् (Ikṣvāku Lineage Proclamation; Nimi–Mithilā/Videha Genealogy)
يَرِدُ هذا الأدهيايا في إطار تلاوة سوتا، فيعرض فهرسًا موجزًا للڤَمْشَة (سلسلة الأنساب) متصلًا بتيار إكشڤاكو عبر نِمِي. يفتتح بسطر عنوان ذي طابع خاتمي: «Ikṣvākuvaṃśakīrtana»، ثم يمضي في ترتيب النسب. يُوصَف نِمِي بالبرّ والتقوى ومحلّ الإجلال؛ ثم تأتي لحظة سببية مهمّة: بسبب لعنة فَسِشْتَه صار نِمِي «ڤيدهَه» (Videha)، فارتبط الحدث الأخلاقي-الروحي باسم سلالة واسم قوم. ومن نِمِي نشأ مِثِي، ويُروى منشؤه بموتيف “الخضّ/الإنتاج” في الغابة؛ فصار اسم مِثِي اسمَ الموضع «مِثِلا» (Mithilā)، واقترن لقب «جَنَكَ» بهذه السلالة (ومنها سِيرَدْدْهْڤَجَه Sīraddhvaja كصلة معروفة إلى خبر سِيتا). ثم تُسرد سلسلة الأجداد على هيئة دليل للرجوع في تقاليد البورانا والإتيهاسا: Udāvasu → Nandivardhana → Suketu → Devarāta → Bṛhaduktha → Mahāvīrya → Sudhṛti → Dhṛṣṭaketu → Haryaśva → Maru → Pratiṃbaka → Kīrtiratha → Devamīḍha → Vibudha → Mahādhṛti → Kīrtirāta → Mahāroma → Svarṇaromā → Hrasvaromā → Sariddhvaja.
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धात पादे भार्गवचरिते इक्ष्वाकुवंशकीर्त्तनं नाम त्रिषष्टितमो ऽध्यायः // ६३// सूत उवाच अनुजस्य विकुक्षेस्तु निमेर्वंशं निबोघत / यो ऽसौ निवेशयामास पुरं देवपुरोपमम्
هكذا في «شري برهماندا مهاپورانا»، في القسم الأوسط الذي أنطقه فايُو، في القدم الثالثة من المقدّمة ضمن «بهارغفاچريت»، يأتي الفصل الثالث والستون المسمّى «إنشاد مجد سلالة إكشواكو». قال سوتا: اسمعوا نسل نِمي، أخي فيكوكشي الأصغر؛ فهو الذي أسّس مدينة تشبه مدينة الآلهة.
Verse 2
जयन्तमिति विख्यातं गौतमस्याश्रमान्तिकम् / यस्यान्ववाये जज्ञे वै जनको नृपसत्तमः
وبقرب آشرم غوتَمَ موضعٌ مشهور يُدعى «جَيَنتَ»؛ وفي تلك السلالة وُلد حقًّا جَنَكَ، خيرُ الملوك.
Verse 3
निमिर्नाम सुधर्मात्मा सर्वसत्त्वनमस्कृतः / आसीत्पुत्रो महाराज चैक्ष्वाकोर्भूरितेजसः
أيها الملك العظيم، كان نِمي—ذو النفس المستقيمة في الدَّرْمَة، المكرَّم من جميع الكائنات—ابنَ إكشواكو الكثيرِ البهاء.
Verse 4
स शापेन वसिष्ठस्यविदेहः समपद्यत / तस्य पुत्रो मिथिर्नाम जनितः पर्वभिस्त्रिभिः
وبلعنة فَسِشْتَه صار «وِدِيهَ»؛ وولد له ابنٌ اسمه «مِثي»، ويُقال إنه وُلِدَ عبر ثلاثة «پَرفا» (مراحل).
Verse 5
अरण्यां मथ्यमानाया प्रादुर्भूतो महायशाः / नाम्ना मिथिरिति ख्यातो जननाज्जनको ऽभवत्
من الأرض التي كانت تُقلب في الغابة ظهر رجل عظيم المجد؛ اشتهر باسم «مِثي»، وبسبب مولده دُعي «جَنَكَ».
Verse 6
मिथिर्नाम महावीर्यो येनासौ मिथिलाभवत् / राजासौ नाम जनको जनकाच्चा प्युदावसुः
كان ‘مِثي’ عظيم البأس، وبسببه سُمّيت تلك البلاد «مِثِلا»؛ وكان ذلك الملك يُدعى «جَنَكَ»، ومن جنك وُلد «أُداوسُو».
Verse 7
उदावसोस्तु धर्मात्मा जातो ऽसौ नन्दिवर्द्धनः / नन्दिवर्धनतः शूरः सुकेतुर्नाम धार्मिकः
ومن أُداوسُو وُلد نندي وردھن، ذو النفس القائمة على الدharma؛ ومن نندي وردھن وُلد البطل التقيّ المسمّى «سُكيتُو».
Verse 8
सुकेतोरपि धर्मात्मा देवरातो महाबलः / देवरातस्य धर्मात्मा बृहदुक्थ इति श्रुतः
ومن سُكيتُو وُلد أيضًا ديفارات، ذو النفس الدharma وصاحب قوة عظيمة؛ وابن ديفارات التقيّ معروف باسم «بِرِهَدُكثَ».
Verse 9
बृहदुक्थस्य तनयो महावीर्यः प्रतापवान् / महावीर्यस्य धृतिमान् सुधृति स्तस्य चात्मजः
كان ابن بِرِهَدُكثَ هو «مهاويريَه» شديد البأس عظيم السطوة؛ ولِمهاويريَه ابنٌ ثابت العزم يُدعى «سُدھرتي».
Verse 10
सुधृतेरपि धर्मात्मा धृष्टकेतुः परन्तपः / धृष्टकेतुसुतश्चापि हर्यश्वो नाम विश्रुतः
ومن سُدْهْرِتي أيضًا وُلدَ ذُرِشْتَكيتو ذو النفس الدارمية، مُحْرِقُ الأعداء. وكان لذُرِشْتَكيتو ابنٌ مشهور يُدعى هَرْيَشْوَا.
Verse 11
हर्यश्वस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रतिंबकः / प्रतिंबकस्य धर्मात्मा राजा कीर्त्तिरथः स्मृतः
كان ابنُ هَرْيَشْوَا مَرُو، وابنُ مَرُو برَتِمبَكَ. وأما ابنُ برَتِمبَكَ ذو النفس الدارمية فمذكورٌ أنه الملك كيرتّيرَثَ.
Verse 12
पुत्रः कीर्त्तिरथस्यापि देवमीढ इति श्रुतः / देवमीढस्य विबुधो विबुधस्य महाधृतिः
وابنُ كيرتّيرَثَ كان يُعرَف باسم ديفَميڍَ. ولديفَميڍَ ابنٌ هو وِبُذَ، ولوِبُذَ ابنٌ هو مَهاذِرِتي.
Verse 13
महाधृतिसुतो राजा कीर्त्तिरातः प्रतापवान् / कीर्तिरातात्मजो विद्वान् महारोमेति विश्रुतः
ابنُ مَهاذِرِتي هو الملك كيرتّيرَات ذو البأس. وابنُ كيرتّيرَات العالِم كان مشهورًا باسم مَهارومَ.
Verse 14
महारोम्णस्तु विख्यातः स्वर्णरोमा व्यजायत / स्वर्णरोमात्मजश्चापि ह्रस्वरोमाभवन्नृपः
ومن مَهارومَ وُلدَ سْوَرْنَرومَا المشهور. وابنُ سْوَرْنَرومَا أيضًا صار ملكًا يُدعى هْرَسْوَرومَا.
Verse 15
ह्रस्वरोमान्मजो विद्वान् सरिद्ध्वज इति श्रुतः / उद्भिन्ना कर्षता येन सीता राज्ञा यशस्विनी
هراسفارومان، الحكيم ابنُ جَنَكَ، اشتهر بلقب «سَرِدْهْفَجَ». ولما كان ذلك الملكُ ذو المجد يحرث، انفلقت الأرض وظهرت سيتا منها.
Verse 16
रामस्य महिधी साध्वी सुव्रता नियतव्रता / वैशंपायन उवाच कथं सीता समुत्पन्न कृष्यमाण यशस्विनी
مَهِدْهي زوجةُ راما الطاهرة، صالحةٌ حسنةُ النذر ثابتةُ العهد. قال فايشمبايانا: كيف ظهرت سيتا ذاتُ المجد حين كان الحقل يُحرَث؟
Verse 17
किमर्थं वाकृषद्राजा क्षेत्रं यस्मिन् बभूव ह / सूत उवाच अग्निक्षेत्रे कृष्यमाणे अश्वमेधे महात्मनः
لِمَ حرثَ الملكُ ذلك الحقلَ الذي ظهرت فيه (سيتا)؟ قال سوتا: كان يُحرَث «حقلُ النار» في أضحية الأَشْوَمِيدْهَ التي أقامها ذلك العظيم.
Verse 18
विधिना सुप्रयत्नेन तस्मात्सा तु समुत्थिता / सीरध्वजानुजातस्तु भानुमान्नाम मैथिलः
وبحسب الشريعة وبجهدٍ عظيم نهضت هي (سيتا) من هناك. وبعد سِيرَدهْوَجَ وُلد في مِثِلا ملكٌ اسمه «بهانومان».
Verse 19
भ्राता कुशध्वजस्तस्य स काश्यधिपतिर्नृपः / तस्य भानुमतः पुत्रः प्रद्युम्नश्च पतापवान्
وكان أخوه كُشَدهْوَجَ ملكَ كاشي وسيدَها. ولِبهانومان ابنٌ ذو بأسٍ وسلطان اسمه «براديومن».
Verse 20
मुनिस्तस्य सुतश्चापि तस्मादूर्जवहः स्मृतः / ऊर्जवहात्सनद्वाजः शकुनिस्तस्य चात्मजः
كان ابنه مُني، ومنه ذُكر أُورجَوَهَ المشهور. ومن أُورجَوَهَ وُلِد سَنَدْوَاج، وابنه شَكُني.
Verse 21
स्वागतः शकुनेः पुत्रः सुवर्चास्तत्सुतः स्मृतः / सुतोपस्तस्य दायादः सुश्रुतस्तस्य चात्मजः
كان ابن شَكُني سْواغت، ويُذكر أن ابنه سُوورچا. ووارث سُوورچا هو سُتوپ، وابنه سُشروت.
Verse 22
सुश्रुतस्य जयः पुत्रो जयस्य विजयः सुतः / विजयस्य क्रतुः पुत्र- क्रतोश्च सुनयः स्मतः
ابن سُشروت هو جَيَ، وابن جَيَ هو وِجَيَ. وابن وِجَيَ هو كْرَتو، وابن كْرَتو يُذكر أنه سُنَيَ.
Verse 23
सुनयाद्वीतहव्यस्तु वीतहव्यात्मजो धृतिः / धृतेस्तु बहुलाश्वो ऽभूद्बहुलाश्वसुतः कृतिः
ومن سُنَيَ وُلِد وِيتَهَڤْيَ، وابن وِيتَهَڤْيَ هو دْهْرِتي. ومن دْهْرِتي وُلِد بَهُولاشْوَ، وابن بَهُولاشْوَ هو كِرْتي.
Verse 24
तस्मिन्संतिष्ठते वंशो चनकानां महात्मनाम् / इत्येते मैथिलाः प्रोक्ताः सोमस्यापि निबोधत
في هذا النسب يثبت نسلُ الجَنَكَةِ العظام ذوي النفوس السامية. هؤلاء هم المَيْثِلا؛ والآن فاعلموا أيضًا خبرَ سوما.
Frequently Asked Questions
A Nimi-centered branch associated with the Ikṣvāku stream is listed: Nimi (becoming Videha) → Mithi (eponym of Mithilā) → Janaka-line continuity, followed by a sequential chain of Mithilā kings culminating (in the sampled verses) with Sariddhvaja/Sīraddhvaja.
The text attributes the epithet to Vasiṣṭha’s curse: Nimi becomes “Videha,” and the dynastic/territorial identity of Videha is thereby grounded in a narrative of ascetic authority and karmic consequence.
By naming Sariddhvaja/Sīraddhvaja and referencing Sītā’s emergence while ploughing, the chapter provides a genealogical anchor for the Mithilā–Janaka tradition that later Itihāsa narratives (notably the Rāmāyaṇa) elaborate.