Next Verse

Shloka 1

गान्धर्वमूर्छनालक्षणवर्णनम्

Description of Gandharva Mūrchanā Characteristics

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमाभागे तृतीय उपोद्धातपादे गान्धर्वमूर्छनालक्षणवर्णनं नामैकषष्टितमो ऽध्यायः // ६१// पूर्वाचार्यमतं बुद्ध्वा प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः / विख्यातान्वै अलङ्कारांस्तन्मे निगदतः श्रुणु

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamābhāge tṛtīya upoddhātapāde gāndharvamūrchanālakṣaṇavarṇanaṃ nāmaikaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ // 61// pūrvācāryamataṃ buddhvā pravakṣyāmyanupūrvaśaḥ / vikhyātānvai alaṅkārāṃstanme nigadataḥ śruṇu

هكذا في «شري برهماندا مهاپورانا»، في القسم الأوسط الذي أعلنه فايُو، في قدم التمهيد الثالث، انتهى الفصل الحادي والستون المسمّى «وصف سمات مُورْتشَنا الغاندھرفية». والآن، بعد فهم رأي الآچاريا السابقين، سأذكر بالتتابع الزخارف البلاغية (ألنكارا) المشهورة؛ فاسمع قولي.

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormIndeclinable quotative particle (इति-निपात)
śrī-brahmāṇḍein the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī + brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya (कर्मधारय) honorific compound; Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
mahāpurāṇein the Mahāpurāṇa
mahāpurāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahāpurāṇa (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya; Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
vāyu-prokteproclaimed by Vāyu
vāyu-prokte:
Viṣeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu + prokta (कृदन्त; √vac/वच् ḍātu, क्त with pra-)
FormTatpuruṣa; Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन) agreeing with purāṇe
madhyamā-bhāgein the middle section
madhyamā-bhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmadhyama + bhāga (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa; Masculine (पुंलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
tṛtīyathird
tṛtīya:
Viṣeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottṛtīya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन) agreeing with pāde
upoddhāta-pādein the introductory quarter/section
upoddhāta-pāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootupoddhāta + pāda (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa; Masculine (पुंलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
gāndharva-mūrchanā-lakṣaṇa-varṇanamdescription of the characteristics of Gāndharva mūrchanās
gāndharva-mūrchanā-lakṣaṇa-varṇanam:
Viṣaya (विषय/heading)
TypeNoun
Rootgāndharva + mūrchanā + lakṣaṇa + varṇana (प्रातिपदिक)
FormMulti-member Tatpuruṣa; Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
FormIndeclinable used as label-marker (नाम-शब्दः, heading particle)
eka-ṣaṣītamaḥsixty-first
eka-ṣaṣītamaḥ:
Viṣeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rooteka + ṣaṣi + tama (प्रातिपदिक)
FormDvigu (द्विगु) numeral compound; Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन) qualifying 'adhyāyaḥ'
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
pūrva-ācārya-matamthe opinion of earlier teachers
pūrva-ācārya-matam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpūrva + ācārya + mata (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa; Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
buddhvāhaving understood
buddhvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Root√budh (बुध् ḍātu)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वा), indeclinable (अव्ययभाव)
pravakṣyāmiI shall explain
pravakṣyāmi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√vac (प्र+वच् ḍātu)
FormLuṭ-lakāra (लुट्, periphrastic future), Parasmaipada, 1st person (उत्तमपुरुष), Singular (एकवचन)
anupūrvaśaḥin due order; sequentially
anupūrvaśaḥ:
Kriyāviṣeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootanupūrvaśas (अव्यय)
FormIndeclinable adverb (क्रियाविशेषण)
vikhyātānwell-known
vikhyātān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootvikhyāta (कृदन्त; vi-√khyā/ख्या ḍātu, क्त)
FormPast passive participle (क्त); Masculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Plural (बहुवचन) qualifying 'alaṅkārān'
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
FormParticle (निपात), emphasis/assurance
alaṅkārānornaments; figures (of song/speech)
alaṅkārān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootalaṅkāra (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Plural (बहुवचन)
tatthat
tat:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun (सर्वनाम); Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन) used deictically with 'me'
memy; to me
me:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun; Genitive (6th/षष्ठी), Singular (एकवचन)
nigadataḥwhile (I am) stating
nigadataḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeVerb
Rootni-√gad (नि+गद् ḍātu)
FormPresent active participle (शतृ), Masculine (पुंलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Singular (एकवचन) agreeing with implied 'mama' (of me who is speaking)
śruṇulisten
śruṇu:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√śru (श्रु ḍātu)
FormLoṭ-lakāra (लोट्, imperative), Parasmaipada, 2nd person (मध्यमपुरुष), Singular (एकवचन)