Shloka 1
गङ्गानयनम् (Gaṅgānayana) — “The Bringing/Leading of the Gaṅgā”
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमाभागे तृतीय उपोद्धातपादे गङ्गानयनं नाम षट्पञ्चशत्तमो ऽध्यायः जैमिनिरुवाच ततः शुष्कसुमित्राद्या मुनयः शंसितव्रताः / ययुर्दिदृक्षवो रामं महेन्द्रमचलं प्रति
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamābhāge tṛtīya upoddhātapāde gaṅgānayanaṃ nāma ṣaṭpañcaśattamo 'dhyāyaḥ jaiminiruvāca tataḥ śuṣkasumitrādyā munayaḥ śaṃsitavratāḥ / yayurdidṛkṣavo rāmaṃ mahendramacalaṃ prati
Translation
هكذا في «شري برهماندا مهابورانا» كما نطق به فايُو، في القسم الأوسط، في القدم التمهيدي الثالث، الفصل السادس والخمسون المسمّى «غَنْغانَيَنَ». قال جَيمِني: ثم إن الحكماء مثل شُشْكَسُمِترا، ذوي النذور المحمودة، مضوا شوقًا لرؤية راما نحو جبل مهيندرا.
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; समाप्त्यर्थक/उद्धरण-निपात
श्रीब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्रीब्रह्माण्डे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री+ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारय: ‘श्रीमत् ब्रह्माण्डम्’
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहा+पुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारय
वायुप्रोक्तेspoken by Vāyu
वायुप्रोक्ते:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवायु+प्रोक्त (प्रातिपदिक; कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘वायुनाऽ प्रोक्त’ (spoken by Vāyu)
मध्यमाभागेin the middle section
मध्यमाभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्यम+भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारय: ‘मध्यमः भागः’
तृतीयthird
तृतीय:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (पादे इत्यन्वयात्); क्रमवाचक विशेषण
उपोद्धातपादेin the Upoddhāta pāda
उपोद्धातपादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउपोद्धात+पाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष: ‘उपोद्धातस्य पादः’
गङ्गानयनम्the bringing of Gaṅgā
गङ्गानयनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगङ्गा+आनयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष: ‘गङ्गायाः आनयनम्’
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामार्थक-निपात (called/named)
षट्पञ्चशत्तमःfifty-sixth
षट्पञ्चशत्तमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootषट्+पञ्चाशत्+तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक; द्विगु-समास (56th)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
जैमिनिःJaimini
जैमिनिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजैमिनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
ततःthen
ततः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तदनन्तरं (thereafter)
शुष्कसुमित्राद्याः(sages) beginning with Śuṣkasumitrā
शुष्कसुमित्राद्याः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशुष्कसुमित्रा+आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष: ‘शुष्कसुमित्रा-आदि’ (beginning with Śuṣkasumitrā)
मुनयःsages
मुनयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
शंसितव्रताःwhose vows are praised
शंसितव्रताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशंसित+व्रत (प्रातिपदिक; कृदन्त+नाम)
Formबहुव्रीहि: ‘शंसितं व्रतं येषाम्’ (whose vows are praised); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
ययुःwent
ययुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
दिदृक्षवःwishing to see
दिदृक्षवः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्रश् (धातु) + सन् (इच्छार्थ) → दिदृक्षु (प्रातिपदिक)
Formसन्नन्त-इच्छार्थक कृदन्त-प्रातिपदिक; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
रामम्Rāma
रामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
महेन्द्रम्Mahendra
महेन्द्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहा+इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय: ‘महान् इन्द्रः’ (name of mountain/peak)
अचलम्the mountain; immovable one
अचलम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअचल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (immovable; mountain)
प्रतिtowards
प्रति:
Gati (गति/दिशा)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्गसदृश-पूर्वसर्ग/प्रत्ययार्थक (towards)