Shloka 46
Devanagari script
मग्ने गण्डूषजलवत्स पपौ तामशेषतः / अतन्द्रितो वर्षशतं शुश्रूषितवा स तं पुनः
Transliteration
magne gaṇḍūṣajalavatsa papau tāmaśeṣataḥ / atandrito varṣaśataṃ śuśrūṣitavā sa taṃ punaḥ
Translation
غاصَ فشرب تلك المياه كلَّها كأنها ماءُ المضمضة. ثم بلا فتورٍ عاد يخدمه مئةَ سنةٍ كاملة.
Word by Word
मग्नेO (one) submerged/sunk
मग्ने:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeAdjective
Rootमग्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8/सम्बोधन), एकवचन; vocative masculine singular; विशेषण
गण्डूष-जल-वत्सO dear one (like) mouthful-water (i.e., very dear)
गण्डूष-जल-वत्स:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootगण्डूष (प्रातिपदिक) + जल (प्रातिपदिक) + वत्स (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8/सम्बोधन), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (गण्डूषस्य जलम् इव प्रियः/वत्सः)
पपौdrank
पपौ:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्शभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; parasmaipada
ताम्her
ताम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन; pronoun
अशेषतःcompletely, without remainder
अशेषतः:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअशेष (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; प्रकार/परिमाण-क्रियाविशेषण (adverb of extent)
अतन्द्रितःuntiring, unwearied
अतन्द्रितः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअतन्द्रित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन; विशेषण
वर्ष-शतम्for a hundred years
वर्ष-शतम्:
कालाधिकरण (Time/कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म/कालाधिकरण), एकवचन; द्विगु-समासः (शतं वर्षाणि)
शुश्रूषितवान्having served, having attended
शुश्रूषितवान्:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Rootशुश्रूष् (धातु) + क्तवत् (कृदन्त-प्रत्यय)
Formक्तवत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (past active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having served/attended’
सःhe
सः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन; pronoun
तम्him
तम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन; pronoun
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)