Shloka 27
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
तस्याः पिबन्त्यास्तु जलं शार्दूलो ऽतिभयङ्करः / तत्र प्राप्तो यदृच्छातो जगृहे तां भयर्दिताम्
Transliteration
tasyāḥ pibantyāstu jalaṃ śārdūlo 'tibhayaṅkaraḥ / tatra prāpto yadṛcchāto jagṛhe tāṃ bhayarditām
Translation
وبينما كانت تشرب الماء، أقبل نمرٌ شديدُ الهول مصادفةً إلى ذلك الموضع، فقبض على المرأة المذعورة المقهورة بالخوف.
Word by Word
तस्याःof her
तस्याः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/षष्ठी), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्
पिबन्त्याःwhile (she was) drinking
पिबन्त्याः:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/participial qualifier)
TypeVerb
Rootपा (धातु) + शतृ (कृदन्त-प्रत्यय) → पिबन्ती (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवर्तमान-कृदन्तः (Present active participle/शतृ), स्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘पिबन्ती’ = drinking
अस्तुindeed/just then
अस्तु:
Prayojaka/Padapūraṇa (पदपूरण/auxiliary)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलोट्-लकारः (Imperative/लोट्), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; विधिलिङ्गार्थे ‘let it be/indeed’ इत्यर्थे पदपूरणम्
जलम्water
जलम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/द्वितीया), एकवचनम्
शार्दूलःa tiger
शार्दूलः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootशार्दूल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/प्रथमा), एकवचनम्
अतिभयङ्करःextremely terrifying
अतिभयङ्करः:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootअति (उपसर्ग/अव्यय) + भयङ्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् शार्दूलस्य; समासः—उपपद-तत्पुरुषः (अति + भयङ्कर)
तत्रthere
तत्र:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्ययम्; देशवाचक-अव्ययम् (locative adverb)
प्राप्तःhaving arrived
प्राप्तः:
Karta (कर्ता/Subject qualifier)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय) → प्राप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि/कर्तरि क्त-प्रत्ययान्तः (past participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘arrived’
यदृच्छातःby chance
यदृच्छातः:
Hetu (हेतु/Cause-manner)
TypeIndeclinable
Rootयदृच्छा (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावार्थे तसिल्-प्रत्ययान्तं अव्ययम् (ablatival adverb); ‘by chance’
जगृहेseized
जगृहे:
Kriyā (क्रिया/Main verb)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect/लिट्), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्
भय-अर्दिताम्afflicted by fear
भय-अर्दिताम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootभय (प्रातिपदिक) + अर्द् (धातु) + क्त (कृदन्त) → अर्दित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘भयेन अर्दिता’ इति तृतीया-तत्पुरुषसमासः; विशेषणम् ‘ताम्’