Shloka 26
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
एतस्मिन्नन्तरे चैका मृगी ह्यगात्पिपासिता / निर्झरापात शिरसि पातुकामा जलं प्रिये
Transliteration
etasminnantare caikā mṛgī hyagātpipāsitā / nirjharāpāta śirasi pātukāmā jalaṃ priye
Translation
وفي تلك الأثناء، يا حبيبة، جاءت ظبية عطشى إلى موضع رأس سقوط الشلال، راغبةً في شرب الماء.
Word by Word
एतस्मिन्in this
एतस्मिन्:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootएतद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formसर्वनाम, पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; locative singular ‘in this’
अन्तरेin the meantime/interval
अन्तरे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; locative singular ‘in the interval/meanwhile’
चand
च:
सम्बन्ध (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
एकाone
एका:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; numeral adjective qualifying ‘मृगी’
मृगीa doe (female deer)
मृगी:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमृगी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular
हिindeed/for
हि:
सम्बन्ध (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic/causal particle)
अगात्went
अगात्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलुङ् (Aorist), प्रथमपुरुष, एकवचन; parasmaipada; ‘went’
पिपासिताthirsty
पिपासिता:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपिपासित (प्रातिपदिक; तृष्-धातोः इच्छार्थक/भाववाचक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘thirsty’ qualifying ‘मृगी’
निर्झर-आपात-शिरसिat the top of the waterfall’s drop
निर्झर-आपात-शिरसि:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनिर्झर (प्रातिपदिक) + आपात (प्रातिपदिक) + शिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; locative ‘on the head/top of the waterfall’s descent’
पातु-कामाwishing to drink
पातु-कामा:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपा (धातु) + तुमुन् (कृदन्त) + काम (प्रातिपदिक)
Formतुमुनन्त (infinitive) + काम-समास; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘desiring to drink’ qualifying ‘मृगी’
जलम्water
जलम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular
प्रियेO dear (one)
प्रिये:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; vocative ‘O dear (one)’