Shloka 73
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
मन्त्र्युवाच त्वमेव स्वेच्छया राज्ञे देहि धेनुं सुहृत्तया / यथा बलेन नीतायां तस्यां त्वं किं करिष्यसि
Transliteration
mantryuvāca tvameva svecchayā rājñe dehi dhenuṃ suhṛttayā / yathā balena nītāyāṃ tasyāṃ tvaṃ kiṃ kariṣyasi
Translation
قال الوزير: «أنت بنفسك، طوعًا وبقلبٍ وُدّي، هَبِ البقرة المقدسة للملك؛ فإن أُخذت بالقوة، فماذا عساك أن تصنع؟»
Word by Word
मन्त्रीthe minister
मन्त्री:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमन्त्री (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन
एवindeed
एव:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphatic: ‘indeed/only’)
स्वेच्छयाby your own will
स्वेच्छया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootस्वेच्छा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन
राज्ञेto the king
राज्ञे:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (Dative), एकवचन
देहिgive
देहि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
धेनुम्the cow
धेनुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सुहृत्तयाwith goodwill
सुहृत्तया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootसुहृत्ता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; भाववाचक (with friendliness/goodwill)
यथाas/when
यथा:
Prakara (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमान/प्रकार-अव्यय (‘as/when’)
बलेनby force
बलेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
नीतायाम्when taken away
नीतायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Rootनी (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; ‘when (she) has been led away’
तस्याम्in that (situation)/when she is (gone)
तस्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन
किम्what
किम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; प्रश्नवाचक
करिष्यसिwill you do
करिष्यसि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलृट् (Simple Future), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन, परस्मैपद