Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 35
The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor
Arjunopākhyāna Context
Devanagari script
निर्याय राजभवनान्तरतः सलीलमानन्दितो नरपतिर्बहुमान पूर्वकम् / ताभिः समाभिविनिवेशितमाशु नानारत्नप्रवेकरुचिजालविराजमानम्
Transliteration
niryāya rājabhavanāntarataḥ salīlamānandito narapatirbahumāna pūrvakam / tābhiḥ samābhiviniveśitamāśu nānāratnapravekarucijālavirājamānam
Translation
خرج الملك من داخل القصر بخفةٍ وأناقة كأنه في لهوٍ، مسرورًا ومتقبّلًا الإكرام بكل توقير. فأجلسته تلك النسوة سريعًا على عرشٍ يتلألأ بشبكة من الأضواء المنبعثة من جواهر شتّى.
Word by Word
niryāyahaving come out
niryāya:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√yā (धातु) with nis-/nir-; ल्यबन्त (absolutive)
Formक्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त—पूर्वकालिक क्रिया (having gone out)
rāja-bhavana-antarataḥfrom within the royal palace
rāja-bhavana-antarataḥ:
Apādāna (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootrāja (प्रातिपदिक) + bhavana (प्रातिपदिक) + antara (प्रातिपदिक) + -taḥ (तसिल् प्रत्यय)
Formअव्यय—अपादानवाचक (ablative adverb) ‘from inside the royal palace’
salīlamgracefully
salīlam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsalīla (प्रातिपदिक)
Formअव्यय—क्रियाविशेषण (adverb) ‘gracefully, playfully’
ānanditaḥdelighted
ānanditaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootānandita (कृदन्त, √nand/नन्द् with ā-; past passive participle)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण—‘नरपतिः’
narapatiḥthe king
narapatiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnara (प्रातिपदिक) + pati (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
bahumāna-pūrvakamrespectfully
bahumāna-pūrvakam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootbahumāna (प्रातिपदिक) + pūrvaka (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमास; क्रियाविशेषण—‘with great respect’
tābhiḥby them (those women)
tābhiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; ‘पुरकामिनीभिः’ इत्यर्थे
samābhi-viniveśitamquickly arranged/placed properly
samābhi-viniveśitam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootviniveśita (कृदन्त, √viś/विश् with vi+ni; causative/णिजन्त passive participle) with upasargas sam-ābhi-
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण—किञ्चित् ‘गृहम्/आसनम्’ (understood)
āśuquickly
āśu:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootāśu (अव्यय)
Formअव्यय—कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb)
nānā-ratna-praveka-ruci-jāla-virājamānamshining with a net of splendor from many excellent jewels
nānā-ratna-praveka-ruci-jāla-virājamānam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootnānā (अव्यय/प्रातिपदिक) + ratna (प्रातिपदिक) + praveka (प्रातिपदिक) + ruci (प्रातिपदिक) + jāla (प्रातिपदिक) + virājamāna (कृदन्त, √rāj/राज् with vi-; शतृ/वर्तमानकृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण—पूर्वपदस्य ‘viniveśitam’/अन्तर्निहित ‘गृहम्/आसनम्’