Shloka 21
The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor
Arjunopākhyāna Context
Devanagari script
आहूय कञ्चन तदन्तिक मात्मशिष्यं प्रास्थापयत्सगुणशालिनमाशु राजन् / गत्वा विशामधिपतेस्तरसा समीपं संप्रश्रयं मुनिसुतस्तमिदं बभाषे
Transliteration
āhūya kañcana tadantika mātmaśiṣyaṃ prāsthāpayatsaguṇaśālinamāśu rājan / gatvā viśāmadhipatestarasā samīpaṃ saṃpraśrayaṃ munisutastamidaṃ babhāṣe
Translation
أيها الملك، دعا تلميذًا له قريبًا، متحلّيًا بالفضائل، وأرسله على عجل. فمضى ابن المُني مسرعًا إلى سيد المدينة، وقدّم التحية بخشوع، ثم قال له بأدبٍ هذا القول.
Word by Word
आहूयhaving called
आहूय:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootआ + √ह्वे (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund); पूर्वकाले कृत्य (having summoned)
कञ्चनsomeone
कञ्चन:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकञ्चन (प्रातिपदिक/सर्वनाम-विशेष)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अनिर्दिष्ट-पुरुषः (someone)
तत्-अन्तिकम्to his presence/near him
तत्-अन्तिकम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतद् + अन्तिक (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमासः; अव्ययवत् प्रयोगः (to that vicinity/near him)
आत्म-शिष्यम्his own disciple
आत्म-शिष्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मन् + शिष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (आत्मनः शिष्यः)
प्रास्थापयत्sent forth
प्रास्थापयत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + √स्था (धातु) (णिच् causative: स्थापयति)
Formलङ्-लकार, परस्मैपद, प्रथमा-पुरुष, एकवचन; णिच्-प्रयोगः (causative: sent forth/caused to depart)
स-गुण-शालिनम्endowed with virtues
स-गुण-शालिनम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootस (सह) + गुण + शालिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (गुणैः शालिन्/युक्तः) विशेषणम् (शिष्यम्)
आशुquickly
आशु:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootआशु (अव्यय)
Formअव्यय; शीघ्रार्थक
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, संबोधन-विभक्ति, एकवचन
गत्वाhaving gone
गत्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय; पूर्वकाले कृत्य (having gone)
विशाम्-अधिपतेःof the lord of the people (king)
विशाम्-अधिपतेः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootविश् (प्रजा) + अधिपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; तत्पुरुषः (विशां अधिपतिः)
तरसाwith haste
तरसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; करण/रीतिवाचक (with speed)
समीपम्near (to the vicinity)
समीपम्:
Adhikaraṇa/Gati (अधिकरण/गति)
TypeNoun
Rootसमीप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; देशवाचक (as goal)
संप्रश्रयम्respectful salutation
संप्रश्रयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसंप्रश्रय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (नमस्कार/विनय)
मुनि-सुतःthe sage’s son
मुनि-सुतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि + सुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (मुनेः सुतः)
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
इदम्this (speech/message)
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (वाक्य/वचनं सूचयति)
बभाषेspoke
बभाषे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√भाष् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमा-पुरुष, एकवचन