Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor

Arjunopākhyāna Context

मन्दारकुन्दकरवीरमनोज्ञयूथिकाजात्यादिकैर्विविधपुष्पफलैश्च वृक्षैः / संलक्ष्यमाणपरितोपवनालिभिश्च संशोभितं जगति विस्मयनीयरूपैः

mandārakundakaravīramanojñayūthikājātyādikairvividhapuṣpaphalaiśca vṛkṣaiḥ / saṃlakṣyamāṇaparitopavanālibhiśca saṃśobhitaṃ jagati vismayanīyarūpaiḥ

وزُيِّن المكان بأشجار المندار والكُند والكرَوِير واليُوثِكا البهيّة والجاتي وغيرها، وبأشجارٍ شتّى تحمل الأزهار والثمار؛ وبصفوفٍ من البساتين تبدو محيطةً به—بهيئاتٍ مدهشة—فأضفت عليه جمالًا يثير العجب في العالم.

मन्दारmandāra tree
मन्दार:
Viśeṣya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootमन्दार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (in compound)
कुन्दkunda jasmine
कुन्द:
Viśeṣya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootकुन्द (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (in compound)
करवीरoleander (karavīra)
करवीर:
Viśeṣya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootकरवीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (in compound)
मनोज्ञpleasing, charming
मनोज्ञ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमनोज्ञ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (in compound)
यूथिकाyūthikā jasmine
यूथिका:
Viśeṣya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootयूथिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (in compound)
जातीjāti jasmine
जाती:
Viśeṣya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootजाती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (in compound)
आदिकैःwith (mandāra, kunda, karavīra, charming yūthikā, jāti) and others
आदिकैः:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootआदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; ‘etc.’; tatpuruṣa: मन्दार-कुन्द-करवीर-मनोज्ञ-यूथिका-जाती-आदि
विविधvarious
विविध:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (in compound)
पुष्पflowers
पुष्प:
Viśeṣya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootपुष्प (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (in compound)
फलैःwith various flowers and fruits
फलैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; dvandva: पुष्प-फल with modifier विविध
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
वृक्षैःwith trees
वृक्षैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन
संलक्ष्यमाणbeing observed, noticeable
संलक्ष्यमाण:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसंलक्ष्यमाण (कृदन्त; √लक्ष् (लक्षँ) धातु, सं + यक् + शानच्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (in compound); present passive participle ‘being perceived/seen’
परितःaround
परितः:
Avyaya-bhāva (अव्ययभाव)
TypeIndeclinable
Rootपरितः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: around) used as first member in compound
उपवनgrove, garden
उपवन:
Viśeṣya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootउपवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (in compound)
आलिभिःwith rows of gardens around (it)
आलिभिः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootआलि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; tatpuruṣa: (परितः)-उपवन-आलि; here ‘rows/lines (of gardens)’
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
संशोभितम्adorned
संशोभितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसंशोभित (कृदन्त; √शुभ्/√शोभ् (शोभँ) धातु, सं + णिच् + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; PPP ‘adorned/beautified’ (agrees with implied नगरम्/स्थानम्)
जगतिin the world
जगति:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
विस्मयनीयwonder-causing, astonishing
विस्मयनीय:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविस्मयनीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन (agrees with रूपैः)
रूपैःwith forms/appearances
रूपैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन