Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः

Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode

स्थित्वा नातिचिरं कालमातिथ्यार्थं न्यमन्त्रयत् / ततः स राजा सुप्रीतो जमदग्नि मभाषत

sthitvā nāticiraṃ kālamātithyārthaṃ nyamantrayat / tataḥ sa rājā suprīto jamadagni mabhāṣata

وبعد أن مكث غير طويل، دعاه لأداء حقّ الضيافة؛ ثم إن الملك، وقد امتلأ سرورًا، خاطب جمدغني.

sthitvāhaving remained
sthitvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootsthā (धातु) → sthita (क्त)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकाल (having stayed)
nanot
na:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
ati-ciramtoo long
ati-ciram:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootati (उपसर्ग/अव्यय) + cira (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समासः; क्रियाविशेषण (adverb) ‘अतिचिरम्’ = ‘too long’
kālamfor a time
kālam:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (accusative), एकवचन; कालपरिमाण (extent of time)
ātithya-arthamfor hospitality (as purpose)
ātithya-artham:
Prayojana (प्रयोजन/हेतु)
TypeNoun
Rootātithya (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (accusative), एकवचन; चतुर्थी/षष्ठी-तत्पुरुषार्थः ‘ātithyasya artham’ = ‘for the purpose of hospitality’
niyamantrayathe invited
niyamantrayat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootni-mantr (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
tataḥthen/thereupon
tataḥ:
Kāla/Anukrama (काल/अनुक्रम)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय, क्रम/हेतु/अपादानार्थक-प्रायः; अत्र ‘thereupon/then’ (sequence)
saḥhe
saḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (nominative), एकवचन
rājāthe king
rājā:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (nominative), एकवचन
suprītaḥvery pleased
suprītaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsu + prīta (प्रातिपदिक; √prī ‘to please’ → prīta)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle) अर्थे ‘well-pleased’
jamadagniṃJamadagni
jamadagniṃ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootjamadagni (प्रातिपदिक; ऋषिनाम)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (accusative), एकवचन
abhāṣataspoke (to)
abhāṣata:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhāṣ (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद