Shloka 16
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
अनति व्यग्रमत्तेभतुरङ्गरथगामिनाम् / गात्राल्हादविवर्द्धन्यां वेलायां मन्दवायुना
Transliteration
anati vyagramattebhaturaṅgarathagāminām / gātrālhādavivarddhanyāṃ velāyāṃ mandavāyunā
Translation
مع نسيمٍ لطيفٍ أقبلت ساعةٌ تزيد بهجة الجسد؛ حتى اندفاع الفيلة الهائجة والخيول والعربات خفَّ وهدأ.
Word by Word
अनतिslowly; not very much
अनति:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअनति (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय (indeclinable), क्रियाविशेषण (adverb): ‘not much/slowly’
व्यग्रrestless, agitated
व्यग्र:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootव्यग्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), बहुवचन; समासपूर्वपद-विशेषण (qualifier of following compound)
मत्तintoxicated, rutting
मत्त:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootमत्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), बहुवचन; समासपूर्वपद-विशेषण
इभelephants
इभ:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), बहुवचन; समासाङ्ग (member of compound)
तुरङ्गhorses
तुरङ्ग:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतुरङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), बहुवचन; समासाङ्ग
रथchariots
रथ:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठī-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), बहुवचन; समासाङ्ग
गामिनाम्of the goers/movers
गामिनाम्:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगामिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), बहुवचन; ‘going/moving ones’
गात्रbody, limbs
गात्र:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, समासपूर्वपद (stem used in compound)
आल्हादdelight, refreshment
आल्हाद:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootआल्हाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, समासपूर्वपद (stem used in compound)
विवर्द्धन्याम्in (the time) that increases
विवर्द्धन्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootविवर्द्धनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन; विशेषण of ‘वेलायाम्’
वेलायाम्at the time/season
वेलायाम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवेला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन
मन्दgentle, mild
मन्द:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootमन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन; समासपूर्वपद-विशेषण
वायुनāby the wind/breeze
वायुनā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन