Shloka 1
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने भार्गवचरिते पञ्चविंशतितमो ऽध्यायः // २५// वशिष्ठ उवाच इति पृष्टस्तदा ताभ्यां रामो राजन्कृताञ्जलिः / तयोरकथयत्सर्वमात्मना यदनुष्ठितम्
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāder'junopākhyāne bhārgavacarite pañcaviṃśatitamo 'dhyāyaḥ // 25// vaśiṣṭha uvāca iti pṛṣṭastadā tābhyāṃ rāmo rājankṛtāñjaliḥ / tayorakathayatsarvamātmanā yadanuṣṭhitam
Translation
هكذا في «شري برهماندا مهابورانا» في القسم الأوسط الذي رواه فايُو، في التمهيد الثالث، ضمن حكاية أرجونا وسيرة البهارغفا، يكون الفصل الخامس والعشرون. قال فَسِشْتَه: أيها الملك، لما سأله الاثنان، وقف راما ضامًّا كفّيه وروى لهما كل ما أنجزه بنفسه من أعمالٍ ونسك.
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-समाप्ति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-समाप्तिसूचक (quotative/closing particle)
श्री-ब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्री-ब्रह्माण्डे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्रीब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (locative)
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेष्य-स्थाननिर्देश
वायु-प्रोक्तेspoken by Vāyu
वायु-प्रोक्ते:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवायु + प्रोक्त (प्रातिपदिक; प्रोक्त = √वच् (धातु) क्त-प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (past passive participle)
मध्य-भागेin the middle section
मध्य-भागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्य + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
तृतीयthird
तृतीय:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्रमवाचक विशेषण (elliptic with पादे)
उपोद्धात-पादेin the introductory section (pāda)
उपोद्धात-पादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउपोद्धात + पाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
अर्जुन-उपाख्यानेin the Arjuna episode
अर्जुन-उपाख्याने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअर्जुन + उपाख्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
भार्गव-चरितेin the narrative of Bhārgava (Rāma)
भार्गव-चरिते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभार्गव + चरित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
पञ्चविंशतितमःtwenty-fifth
पञ्चविंशतितमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्चविंशति + तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता/वाक्यविषय)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; शीर्षक/विषय-निर्देश
वशिष्ठःVasiṣṭha
वशिष्ठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवशिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्य-समाप्ति/उद्धरणसूचक
पृष्टःhaving been asked
पृष्टः:
Karta (कर्ता; being asked)
TypeAdjective
Root√प्रच्छ् (धातु) पृष्ट (क्त-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)
तदाthen
तदा:
Kāla (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (temporal adverb)
ताभ्याम्by those two
ताभ्याम्:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्विलिङ्ग (pronoun), तृतीया (3rd/तृतीया), द्विवचन; करण/कर्तृ-निर्देश (by those two)
रामःRāma
रामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन
कृत-अञ्जलिःwith joined hands
कृत-अञ्जलिः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृत (√कृ धातु; क्त) + अञ्जलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः—यस्य अञ्जलिः कृतः (one whose palms are joined)
तयोःto them / of those two
तयोः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी), द्विवचन; सम्बन्ध (of those two)
अकथयत्told
अकथयत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√कथ् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म
आत्मनाby himself
आत्मना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; साधन/करण (by himself)
यत्which
यत्:
Karma (कर्म; relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
अनुष्ठितम्performed/accomplished
अनुष्ठितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअनु + √स्था (धातु) अनुष्ठित (क्त-प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (that which was performed)