Brahma Purana — Vasiṣṭha on Sāṃkhya: Vidyā–Avidyā, the Twenty-Fifth Principle, and the Akṣara–Kṣara Distinction, Shloka 20

Devanagari script

तथा विशुद्धो भवति प्रकृतेः परिवर्जनात् अन्यो ऽहम् अन्येयम् इति यदा बुध्यति बुद्धिमान् //

Translation

الآية 20: تُعلَن هذه الكلمة المقدّسة في البورانا القديمة لبيان الدارما وسير الإلهيين.

Word by Word

• tathā: thus, in that manner
• tathā: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: tathā (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)

• viśuddhaḥ: pure, purified
• viśuddhaḥ: Kartā (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: viśuddha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण

• bhavati: becomes
• bhavati: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: bhū (भू धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• prakṛteḥ: of nature (prakṛti)
• prakṛteḥ: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: prakṛti (प्रकृति प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• parivarjanāt: from/through avoidance (renunciation)
• parivarjanāt: Apādāna (अपादान)
• Type: Noun
• Root: parivarjana (परिवर्जन प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; हेत्वर्थे (cause)

• anyaḥ: different, other
• anyaḥ: Kartā (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: anya (अन्य प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण

• aham: I
• aham: Kartā (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: asmad (अस्मद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• anyā: different, other
• anyā: Kartā (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: anya (अन्य प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण

• iyam: this (she/this one)
• iyam: Kartā (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: idam (इदम् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• iti: thus, ‘…’ (quoting)
• iti: Vākyārtha-dyotaka (वाक्यार्थ-द्योतक)
• Type: Indeclinable
• Root: iti (अव्यय)
• Form: अव्यय, इत्यर्थक-निपात (quotative particle)

• yadā: when
• yadā: Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: yadā (अव्यय)
• Form: अव्यय, कालवाचक (temporal adverb)

• budhyati: understands, realizes
• budhyati: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: budh (बुध् धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

• buddhimān: the intelligent one
• buddhimān: Kartā (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: buddhimant (बुद्धिमन्त् प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; गुणवाचक-नाम (one possessing intellect)

Speaker

• Unspecified narrator concluding the discrimination teaching in this excerpt.