Brahma Purana — The Conflagration of the Great Dissolution and Markandeya’s Refuge at the Eternal Banyan, Shloka 16
Devanagari script
कथं पश्यामि तं देवं पुरुषेशं सनातनम् इति संचिन्तयन् देवम् एकाग्रेण सनातनम् //
Translation
هذا البيت لا يورد إلا الرقم «16» دون نصٍّ سنسكريتي؛ لذا يتعذّر ترجمة معناه على وجهٍ محقَّق.
Word by Word
kathamhow
katham:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootkatham (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक अव्यय (interrogative adverb)
paśyāmiI see
paśyāmi:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√paś (धातु)
Formलट्-लकार (Present), उत्तम-पुरुष (1st), एकवचन; परस्मैपद
tamthat
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन
devamgod / deity
devam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन
puruṣa-īśamthe Lord of beings
puruṣa-īśam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpuruṣa (प्रातिपदिक) + īśa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘पुरुषाणाम् ईशः’); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
sanātanameternal
sanātanam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsanātana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; विशेषण
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउद्धरणार्थक अव्यय (quotative particle)
saṃcintayanthinking / reflecting
saṃcintayan:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsaṃ-√cint (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
devamthe god
devam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ekāgreṇawith one-pointed attention
ekāgreṇa:
Karana (करण)
TypeIndeclinable
Rootekāgra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन; करणभावे—‘with one-pointed (mind)’ (adverbial instrumental)
sanātanameternal
sanātanam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsanātana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (देवम्)
Speaker
Narrative voice (context suggests a sage/devotee’s inner reflection; explicit speaker not stated in this verse)