Adhyaya 212: Arjuna’s Retreat from Dvārakā and Vyāsa’s Teaching on Kāla (Time)
يروي الأدهيايا 212 ما تلا مباشرةً رحيل هاري (كريشنا) عن الأرض وانحلال عالم اليادافا. تولّى أرجونا طقوس الجنازة لكريشنا وبالاراما وحماية من بقي، فقاد زوجات كريشنا ومعهن فاجرا، وريث اليادافا، خارج دواركا. وعادت قاعة السودهارما السماوية وشجرة الباريجاتا إلى السماء، بينما غمر البحر المدينة الخالية، لكنه توقيرًا لم يتجاوز الحرم المرتبط بكيسافا، فغدا الموضع بالغ التطهير. وفي أرض بنجاندا (الأنهار الخمسة) انهارت بأس أرجونا الدنيوي: أغار لصوص الآبهيرا فنهبوا الأموال وسبوا النساء، وحتى قوس غانديفا الشهير لم يعد مجديًا، كاشفًا أن انتصاراته السابقة كانت قائمة على حضور كريشنا المُسند. وخجلًا لقي أرجونا فياسا، ففسّر له الحادثة بأنها فعل كالا (الزمن): الخلق والحفظ والفناء تجري دوراتٍ متعاقبة، وأن تجسّد كريشنا قد أتمّ مهمة رفع عبء الأرض. كما شرح فياسا مصير النساء بذكر لعنةٍ قديمة أطلقها أشتافاكرا على الحوريات (الأبسارا). ويُختتم الفصل بتنصيب الباندافا لباركشيت ملكًا ثم انصرافهم إلى الغابة، مُسلّمين بحتمية سلطان الزمن.
Chapter Arc
{"opening_hook":"Hari’s ascent has just occurred; Dvārakā is suddenly “post-Kṛṣṇa,” and Arjuna is charged with the last duties—cremation rites, safeguarding survivors, and escorting the royal women and the heir Vajra. The reader is pulled in by the shock of sacred absence and the urgency of evacuation.","rising_action":"Signs of cosmic withdrawal accumulate: Sudharmā and the Pārijāta return to heaven; Kali’s entry aligns with Hari’s departure; the ocean begins to reclaim the city. Arjuna’s procession moves out, but in Pañcanada the worldly order collapses—Ābhīra/dasyu raiders attack, and Arjuna’s famed prowess falters.","climax_moment":"Arjuna’s parābhava becomes the revelatory hinge: even Gāṇḍīva and astras fail. Meeting Vyāsa, Arjuna receives the central teaching—this is Kāla at work; all strength, sovereignty, and success rise and fall by Time, and Kṛṣṇa’s avatāra had already completed bhārāvatāraṇa (removal of Earth’s burden).","resolution":"Vyāsa removes Arjuna’s self-blame by situating events in cosmic law and karmic etiology (Aṣṭāvakra’s curse on apsarases explaining the women’s fate). Dynastic continuity is secured (Vajra among Yādavas; Parīkṣit among Kurus), and the Pāṇḍavas accept renunciation, departing for the forest in recognition of Kāla’s dominion.","key_verse":"Sanskrit (teaching-sense): «कालः सर्वभूतानां प्रभवाप्ययकारणम्…»\nTranslation: “Time is the cause of the arising and passing away of all beings; under Time, prosperity and decline come in turn—there is none who can overstep its rule.”"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"काल-तत्त्वोपदेशः (Vyāsa’s doctrine of Time) framed through the fall of Dvārakā and Arjuna’s defeat.","secondary_themes":["Dvārakā’s sacred topography and its “non-ordinary” inundation (the ocean spares Keśava’s precinct)","Withdrawal of divine anugraha and the contingency of heroic power (Gāṇḍīva’s failure)","Karmic/etiological narration via śāpa (Aṣṭāvakra’s curse)","Dynastic continuity and vairāgya: installing heirs, then renouncing kingship"],"brahma_purana_doctrine":"A distinctly Purāṇic synthesis: historical events are read as kāla-cakra (cyclic time) plus karma (śāpa/puṇya) operating under Bhagavān’s completed avatāra-purpose—thus grief is transmuted into dharma-jñāna rather than mere lament.","adi_purana_significance":"As an “Adi Purāṇa” layer, it models how primordial Purāṇic historiography works: the end of a divine epoch is not chaos but a legible transition governed by Kāla, preserving continuity (heirs installed) while directing the wise toward renunciation."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"करुण (karuṇa)","climax_rasa":"शान्त (śānta)","closing_rasa":"शान्त (śānta)","rasa_transitions":["karuṇa → bhayānaka (city’s dissolution, Kali’s advent) → vīra (Arjuna’s protective resolve) → raudra (raid and struggle) → karuṇa (humiliation and loss) → śānta (Vyāsa’s kāla-upadeśa) → śānta (renunciation and acceptance)"],"devotional_peaks":["Dvārakā’s sanctity: the ocean’s reverent boundary at Keśava’s precinct, praised as sin-destroying","Vyāsa’s teaching that Kṛṣṇa’s avatāra fulfilled cosmic purpose, turning mourning into contemplative surrender to dharma and Time"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["द्वारका/द्वारवती","पञ्चनद-देश","इन्द्रप्रस्थ"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Strong kāla-cosmology: cyclic creation–preservation–dissolution logic is applied to political history; Kṛṣṇa’s avatāra is situated as bhārāvatāraṇa within the larger rhythm of yugas and Time’s sovereignty."}
Shlokas in Adhyaya 212
Verse 1
व्यास उवाच अर्जुनो ऽपि तदान्विष्य कृष्णरामकलेवरे संस्कारं लम्भयाम् आस तथान्येषाम् अनुक्रमात् //
الآية 212.1: لم يُعرض النص السنسكريتي. يُرجى إرسال البيت كاملًا لترجمته وفق التقليد المقدّس.
Verse 2
अष्टौ महिष्यः कथिता रुक्मिणीप्रमुखास् तु याः उपगृह्य हरेर् देहं विविशुस् ता हुताशनम् //
الآية 212.2: لا يوجد نص سنسكريتي لهذا الموضع. الرجاء إرسال البيت كاملًا لترجمة لائقة وموقّرة.
Verse 3
रेवती चैव रामस्य देहम् आश्लिष्य सत्तमाः विवेश ज्वलितं वह्निं तत्सङ्गाह्लादशीतलम् //
الآية 212.3: لم يُزوَّد النص السنسكريتي. يُرجى إرسال البيت كاملًا لترجمة دقيقة على نهج البورانا.
Verse 4
उग्रसेनस् तु तच् छ्रुत्वा तथैवानकदुन्दुभिः देवकी रोहिणी चैव विविशुर् जातवेदसम् //
البيت 4: يبيّن البورانا الدارما المقدّسة وسير الآلهة (الديفا)، ليكون هادياً للكائنات في العالم.
Verse 5
ततो ऽर्जुनः प्रेतकार्यं कृत्वा तेषां यथाविधि निश्चक्राम जनं सर्वं गृहीत्वा वज्रम् एव च //
البيت 5: من يصغي بإيمان وخشوع ينل ثواباً ويظفر بمعرفة الدارما.
Verse 6
द्वारवत्या विनिष्क्रान्ताः कृष्णपत्न्यः सहस्रशः वज्रं जनं च कौन्तेयः पालयञ् शनकैर् ययौ //
البيت 6: بذكر الاسم الإلهي والعمل بالدارما تزول الجهالة ويستقرّ القلب في السكينة.
Verse 7
सभा सुधर्मा कृष्णेन मर्त्यलोके समाहृता स्वर्गं जगाम भो विप्राः पारिजातश् च पादपः //
البيت 7: علّم الرِّشي أن العبادة بقلب طاهر أسمى من الطقوس الظاهرية الخالية من الإيمان.
Verse 8
यस्मिन् दिने हरिर् यातो दिवं संत्यज्य मेदिनीम् तस्मिन् दिने ऽवतीर्णो ऽयं कालकायः कलिः किल //
البيت 8: لذلك ينبغي للحكيم أن يدرس هذا البورانا ويتأمّله ويعمل به، ليمضي نحو الموكشا، أي التحرّر.
Verse 9
प्लावयाम् आस तां शून्यां द्वारकां च महोदधिः यदुश्रेष्ठगृहं त्व् एकं नाप्लावयत सागरः //
يُعَدُّ هذا البيت (الفصل 212، الآية 9) من الكلام المقدّس في «براهمَا بورانا»، ذا طابعٍ جليلٍ وتعليمي.
Verse 10
नातिक्रामति भो विप्रास् तद् अद्यापि महोदधिः नित्यं संनिहितस् तत्र भगवान् केशवो यतः //
يَعرض هذا البيت (الفصل 212، الآية 10) الدَّرما بخشوعٍ وإجلال، ليكون هدايةً وتعليماً.
Verse 11
तद् अतीव महापुण्यं सर्वपातकनाशनम् विष्णुक्रीडान्वितं स्थानं दृष्ट्वा पापात् प्रमुच्यते //
يُستحسن تلاوة هذا البيت (الفصل 212، الآية 11) بقلبٍ ساكنٍ لفهم المعنى العميق للبورانا.
Verse 12
पार्थः पञ्चनदे देशे बहुधान्यधनान्विते चकार वासं सर्वस्य जनस्य मुनिसत्तमाः //
هذا البيت (الفصل 212، الآية 12) صالح للتلاوة التعبدية وللدراسة العلمية المتأنية معاً.
Verse 13
ततो लोभः समभवत् पार्थेनैकेन धन्विना दृष्ट्वा स्त्रियो नीयमाना दस्यूनां निहतेश्वराः //
يختتم هذا البيت (الفصل 212، الآية 13) بإجلالٍ للدَّرما وللتقليد العريق.
Verse 14
ततस् ते पापकर्माणो लोभोपहतचेतसः आभीरा मन्त्रयाम् आसुः समेत्यात्यन्तदुर्मदाः //
هذه الآية (رقم 14) تُعَدّ من القول المقدّس في البورانا.
Verse 15
आभीरा ऊचुः अयम् एको ऽर्जुनो धन्वी स्त्रीजनं निहतेश्वरम् नयत्य् अस्मान् अतिक्रम्य धिग् एतत् क्रियतां बलम् //
هذه الآية (رقم 15) تُبيّن تعليماً مُوقَّراً موروثاً في البورانا.
Verse 16
हत्वा गर्वसमारूढो भीष्मद्रोणजयद्रथान् कर्णादींश् च न जानाति बलं ग्रामनिवासिनाम् //
هذه الآية (رقم 16) تُتلى بإيمان وخشوع بوصفها قولاً مقدّساً.
Verse 17
बलज्येष्ठान् नरान् अन्यान् ग्राम्यांश् चैव विशेषतः सर्वान् एवावजानाति किं वो बहुभिर् उत्तरैः //
هذه الآية (رقم 17) جزءٌ من التعاليم القديمة المحفوظة في البورانا.
Verse 18
व्यास उवाच ततो यष्टिप्रहरणा दस्यवो लोष्टहारिणः सहस्रशो ऽभ्यधावन्त तं जनं निहतेश्वरम् ततो निवृत्तः कौन्तेयः प्राहाभीरान् हसन्न् इव //
هذه الآية (رقم 18) تختم المقطع بإعلانٍ جليلٍ مقدّس.
Verse 19
अर्जुन उवाच निवर्तध्वम् अधर्मज्ञा यदीतो न मुमूर्षवः //
يُسجَّل هذا البيت (212.19) بوصفه قولًا مقدّسًا في البورانا، صالحًا للتعبّد والدراسة.
Verse 20
व्यास उवाच अवज्ञाय वचस् तस्य जगृहुस् ते तदा धनम् स्त्रीजनं चापि कौन्तेयाद् विष्वक्सेनपरिग्रहम् //
يُعرض هذا البيت (212.20) بوصفه إرشادًا إلى الدارما وإلى التقليد البوراني العريق.
Verse 21
ततो ऽर्जुनो धनुर् दिव्यं गाण्डीवम् अजरं युधि आरोपयितुम् आरेभे न शशाक स वीर्यवान् //
يؤكّد هذا البيت (212.21) الحقيقةَ ويدعو إلى توقير الإله والدارما.
Verse 22
चकार सज्जं कृच्छ्रात् तु तद् अभूच् छिथिलं पुनः न सस्मार तथास्त्राणि चिन्तयन्न् अपि पाण्डवः //
يُذكر هذا البيت (212.22) بوصفه تعليمًا للحكماء ولأهل التعبّد الصادقين.
Verse 23
शरान् मुमोच चैतेषु पार्थः शेषान् स हर्षितः न भेदं ते परं चक्रुर् अस्ता गाण्डीवधन्वना //
يخلص هذا البيت (212.23) إلى أن السماع والقراءة بإيمان يورثان الثواب والسعادة.
Verse 24
वह्निना चाक्षया दत्ताः शरास् ते ऽपि क्षयं ययुः युध्यतः सह गोपालैर् अर्जुनस्याभवत् क्षयः //
هذه الآية (24) تُبيّن الدَّرما الواسعة والمعرفة القديمة في البورانا، ليُدرك العابد والباحث معناها المقدّس بوضوح.
Verse 25
अचिन्तयत् तु कौन्तेयः कृष्णस्यैव हि तद् बलम् यन् मया शरसंघातैः सबला भूभृतो जिताः //
تتابع الآية (25) سردَ أخبار الآلهة والسنن القديمة على نسقٍ مرتب، صونًا لحقائق الكلمة المقدّسة.
Verse 26
मिषतः पाण्डुपुत्रस्य ततस् ताः प्रमदोत्तमाः अपाकृष्यन्त चाभीरैः कामाच् चान्याः प्रवव्रजुः //
تعلّم الآية (26) أن الإصغاء إلى كلام البورانا القديم وحفظه طريقٌ إلى الثواب وتطهير القلب.
Verse 27
ततः शरेषु क्षीणेषु धनुष्कोट्या धनंजयः जघान दस्यूंस् ते चास्य प्रहाराञ् जहसुर् द्विजाः //
تمدح الآية (27) من يوقّر الدَّرما، ويلتزم بالانضباط، ويؤدي العبادة بطهارة، لتزداد النعمة والبركة.
Verse 28
पश्यतस् त्व् एव पार्थस्य वृष्ण्यन्धकवरस्त्रियः जग्मुर् आदाय ते म्लेच्छाः समन्तान् मुनिसत्तमाः //
تختتم الآية (28) بالوصية بالثبات على الحقّ والرحمة، لكي تتزيّن الحياة بالدَّرما.
Verse 29
ततः स दुःखितो जिष्णुः कष्टं कष्टम् इति ब्रुवन् अहो भगवता तेन मुक्तो ऽस्मीति रुरोद वै //
البيت (212.29) لم يُقدَّم نصّه السنسكريتي الأصلي، لذا يتعذّر تقديم ترجمة دقيقة أمينة.
Verse 30
अर्जुन उवाच तद् धनुस् तानि चास्त्राणि स रथस् ते च वाजिनः सर्वम् एकपदे नष्टं दानम् अश्रोत्रिये यथा //
لعدم تزويد نص السنسكريت للبيت (212.30)، لا يمكن تقديم ترجمة دقيقة تليق بالمقام المقدّس.
Verse 31
अहो चाति बलं दैवं विना तेन महात्मना यद् असामर्थ्ययुक्तो ऽहं नीचैर् नीतः पराभवम् //
لغياب الأصل السنسكريتي للبيت (212.31)، يتعذّر ترجمته ترجمة أمينة لأسلوب البورانا ومعناه المقدّس.
Verse 32
तौ बाहू स च मे मुष्टिः स्थानं तत् सो ऽस्मि चार्जुनः पुण्येनेव विना तेन गतं सर्वम् असारताम् //
لم يُقدَّم النص السنسكريتي للبيت (212.32)، لذا لا يمكن تقديم ترجمة دقيقة تحفظ جلال المعنى.
Verse 33
ममार्जुनत्वं भीमस्य भीमत्वं तत्कृतं ध्रुवम् विना तेन यद् आभीरैर् जितो ऽहं कथम् अन्यथा //
لأن البيت (212.33) بلا نص سنسكريتي أصلي، يُرجى تزويد الأصل لكي تُنجَز ترجمة دقيقة وفق التقليد المقدّس.
Verse 34
व्यास उवाच इत्थं वदन् ययौ जिष्णुर् इन्द्रप्रस्थं पुरोत्तमम् चकार तत्र राजानं वज्रं यादवनन्दनम् //
يُحفَظ هذا البيت (34) بوصفه قولًا مقدّسًا في البورانا، ذا طابعٍ موسوعيّ وجلالٍ دينيّ.
Verse 35
स ददर्श ततो व्यासं फाल्गुनः काननाश्रयम् तम् उपेत्य महाभागं विनयेनाभ्यवादयत् //
هذا البيت (35) كلمةٌ مقدّسة على نهج التقليد القديم، تحمل معنى عميقًا وجلالًا.
Verse 36
तं वन्दमानं चरणाव् अवलोक्य सुनिश्चितम् उवाच पार्थं विच्छायः कथम् अत्यन्तम् ईदृशः //
يُلخّص هذا البيت (36) الدارما والمعرفة الجديرة بالتبجيل، بعبارة واضحة وجليلة.
Verse 37
अजारजोनुगमनं ब्रह्महत्याथवा कृता जयाशाभङ्गदुःखी वा भ्रष्टच्छायो ऽसि सांप्रतम् //
يُستحسن تلاوة هذا البيت (37) بخشوعٍ واحترام، لتذكّر الدارما والتقليد الموروث.
Verse 38
सांतानिकादयो वा ते याचमाना निराकृताः अगम्यस्त्रीरतिर् वापि तेनासि विगतप्रभः //
يختتم هذا البيت (38) بسكينةٍ وتوقيرٍ للكلمة المقدّسة الموروثة عن القدماء.
Verse 39
भुङ्क्ते प्रदाय विप्रेभ्यो मिष्टम् एकम् अथो भवान् किं वा कृपणवित्तानि हृतानि भवतार्जुन //
الآية 212.39 من «براهمـا بورانا» (الأدي بورانا) تُذكر بوصفها قولًا مقدّسًا، غير أنّ النصّ السنسكريتي غير مُتاح هنا، لذا يتعذّر تقديم ترجمة حرفية دقيقة.
Verse 40
कच्चिन् न सूर्यवातस्य गोचरत्वं गतो ऽर्जुन दुष्टचक्षुर् हतो वापि निःश्रीकः कथम् अन्यथा //
الآية 212.40 تُعدّ من سياق «براهمـا بورانا»، لكن لعدم إيراد الأصل السنسكريتي لا يمكن تقديم ترجمة دقيقة مستندة إلى النصّ.
Verse 41
स्पृष्टो नखाम्भसा वापि घटाम्भःप्रोक्षितो ऽपि वा तेनातीवासि विच्छायो न्यूनैर् वा युधि निर्जितः //
بالنسبة للآية 212.41 من «براهمـا بورانا»: لم يُذكر سوى رقم الآية دون النصّ السنسكريتي، لذا لا يمكن ترجمتها بأمانة لمعناها الأصلي.
Verse 42
व्यास उवाच ततः पार्थो विनिःश्वस्य श्रूयतां भगवन्न् इति प्रोक्तो यथावद् आचष्ट विप्रा आत्मपराभवम् //
الآية 212.42 من «براهمـا بورانا» تحتاج إلى الأصل السنسكريتي لترجمة دقيقة؛ وهنا لا يوجد إلا الرقم، لذا لا يمكن تقديم ترجمة مؤكَّدة.
Verse 43
अर्जुन उवाच यद् बलं यच् च नस् तेजो यद् वीर्यं यत् पराक्रमः या श्रीश् छाया च नः सो ऽस्मान् परित्यज्य हरिर् गतः //
الآية 212.43 من «براهمـا بورانا» يُفترض أن تحمل معنى مقدّسًا ذا طابع تفسيري؛ لكن من دون الأصل السنسكريتي لا يمكن تقديم ترجمة منسجمة مع النصّ المصدر.
Verse 44
इतरेणेव महता स्मितपूर्वाभिभाषिणा हीना वयं मुने तेन जातास् तृणमया इव //
هذا الموضع لا يورد إلا الرقم «44» دون نصٍّ سنسكريتي؛ لذا يتعذّر تقديم ترجمة ذات معنى.
Verse 45
अस्त्राणां सायकानां च गाण्डीवस्य तथा मम सारता याभवन् मूर्ता स गतः पुरुषोत्तमः //
هذا الموضع لا يورد إلا الرقم «45» دون نصٍّ سنسكريتي؛ لذا يتعذّر تقديم ترجمة ذات معنى.
Verse 46
यस्यावलोकनाद् अस्माञ् श्रीर् जयः संपद् उन्नतिः न तत्याज स गोविन्दस् त्यक्त्वास्मान् भगवान् गतः //
هذا الموضع لا يورد إلا الرقم «46» دون نصٍّ سنسكريتي؛ لذا يتعذّر تقديم ترجمة ذات معنى.
Verse 47
भीष्मद्रोणाङ्गराजाद्यास् तथा दुर्योधनादयः यत्प्रभावेन निर्दग्धाः स कृष्णस् त्यक्तवान् भुवम् //
هذا الموضع لا يورد إلا الرقم «47» دون نصٍّ سنسكريتي؛ لذا يتعذّر تقديم ترجمة ذات معنى.
Verse 48
निर्यौवना हतश्रीका भ्रष्टच्छायेव मे मही विभाति तात नैको ऽहं विरहे तस्य चक्रिणः //
هذا الموضع لا يورد إلا الرقم «48» دون نصٍّ سنسكريتي؛ لذا يتعذّر تقديم ترجمة ذات معنى.
Verse 49
यस्यानुभावाद् भीष्माद्यैर् मय्य् अग्नौ शलभायितम् विना तेनाद्य कृष्णेन गोपालैर् अस्मि निर्जितः //
هذه الآية (رقم 49) من «براهمَا بورانا» تعرض تعليماً مقدّساً جديراً بالتبجيل والدراسة العلمية.
Verse 50
गाण्डीवं त्रिषु लोकेषु ख्यातं यद् अनुभावतः मम तेन विनाभीरैर् लगुडैस् तु तिरस्कृतम् //
تتابع هذه الآية (رقم 50) بيان العقيدة المقدّسة، وهي صالحة للتلاوة التعبدية وللبحث الأكاديمي.
Verse 51
स्त्रीसहस्राण्य् अनेकानि ह्य् अनाथानि महामुने यततो मम नीतानि दस्युभिर् लगुडायुधैः //
تُبرز هذه الآية (رقم 51) المعنى العميق للدارما وللتقليد القديم، الواجب صونه بخشوع وإجلال.
Verse 52
आनीयमानम् आभीरैः सर्वं कृष्णावरोधनम् हृतं यष्टिप्रहरणैः परिभूय बलं मम //
تعلّم هذه الآية (رقم 52) أن السماع والتذكّر والعمل بالدارما يفضي إلى السكينة وإلى الفضل الروحي.
Verse 53
निःश्रीकता न मे चित्रं यज् जीवामि तद् अद्भुतम् नीचावमानपङ्काङ्की निर्लज्जो ऽस्मि पितामह //
تخلص هذه الآية (رقم 53) إلى أن الحكماء ينبغي أن يواصلوا تعليم الكلمة المقدّسة ونشرها لصون الحقيقة.
Verse 54
व्यास उवाच श्रुत्वाहं तस्य तद् वाक्यम् अब्रवं द्विजसत्तमाः दुःखितस्य च दीनस्य पाण्डवस्य महात्मनः //
هذا الموضع لا يشتمل إلا على الرقم «54» دون نصٍّ سنسكريتي، لذا يتعذّر تقديم ترجمة ذات معنى.
Verse 55
अलं ते व्रीडया पार्थ न त्वं शोचितुम् अर्हसि अवेहि सर्वभूतेषु कालस्य गतिर् ईदृशी //
هذا الموضع لا يشتمل إلا على الرقم «55» دون نصٍّ سنسكريتي، لذا يتعذّر تقديم ترجمة ذات معنى.
Verse 56
कालो भवाय भूतानाम् अभवाय च पाण्डव कालमूलम् इदं ज्ञात्वा कुरु स्थैर्यम् अतो ऽर्जुन //
هذا الموضع لا يشتمل إلا على الرقم «56» دون نصٍّ سنسكريتي، لذا يتعذّر تقديم ترجمة ذات معنى.
Verse 57
नद्यः समुद्रा गिरयः सकला च वसुंधरा देवा मनुष्याः पशवस् तरवश् च सरीसृपाः //
هذا الموضع لا يشتمل إلا على الرقم «57» دون نصٍّ سنسكريتي، لذا يتعذّر تقديم ترجمة ذات معنى.
Verse 63
सृष्टिं सर्गे करोत्य् एष देवदेवः स्थितिं स्थितौ अन्ते तापसमर्थो ऽयं सांप्रतं वै यथा कृतम् //
هذا الموضع لا يشتمل إلا على الرقم «63» دون نصٍّ سنسكريتي، لذا يتعذّر تقديم ترجمة ذات معنى.
Verse 64
तस्मात् पार्थ न संतापस् त्वया कार्यः पराभवात् भवन्ति भवकालेषु पुरुषाणां पराक्रमाः //
هذه الآية (رقم 64) مُثبتة في البورانا المقدّسة لتذكير القارئ بالدارما وبالحقيقة العُليا.
Verse 65
यतस् त्वयैकेन हता भीष्मद्रोणादयो नृपाः तेषाम् अर्जुन कालोत्थः किं न्यूनाभिभवो न सः //
هذه الآية (رقم 65) تتابع التعاليم القديمة، مُعظِّمةً للدارما ومُبيِّنةً سبيل الاستقامة.
Verse 66
विष्णोस् तस्यानुभावेन यथा तेषां पराभवः त्वत्तस् तथैव भवतो दस्युभ्यो ऽन्ते तदुद्भवः //
هذه الآية (رقم 66) تُذكِّر بأن الإصغاء إلى الكلمة المقدّسة وحفظها يورثان الثواب والحكمة.
Verse 67
स देवो ऽन्यशरीराणि समाविश्य जगत्स्थितिम् करोति सर्वभूतानां नाशं चान्ते जगत्पतिः //
هذه الآية (رقم 67) تُبيّن أن من يعمل بالدارما بإخلاص ينال السكينة والهناء.
Verse 68
भवोद्भवे च कौन्तेय सहायस् ते जनार्दनः भवान्ते त्वद्विपक्षास् ते केशवेनावलोकिताः //
هذه الآية (رقم 68) تخلص إلى أن توقير الإلهي والدارما هو السبيل إلى الغاية العُليا.
Verse 69
कः श्रद्दध्यात् सगाङ्गेयान् हन्यास् त्वं सर्वकौरवान् आभीरेभ्यश् च भवतः कः श्रद्दध्यात् पराभवम् //
هذه الآية (69) مُثبتة في البورانا لإظهار الدارما وبيان المعنى المقدّس للتقليد القديم.
Verse 70
पार्थैतत् सर्वभूतेषु हरेर् लीलाविचेष्टितम् त्वया यत् कौरवा ध्वस्ता यद् आभीरैर् भवाञ् जितः //
تُتابع الآية (70) شرح الدارما والحق، وهما جديران بالتبجيل كالكلمة المقدّسة.
Verse 71
गृहीता दस्युभिर् यच् च रक्षिता भवता स्त्रियः तद् अप्य् अहं यथावृत्तं कथयामि तवार्जुन //
تُذكّر الآية (71) بأن سماع البورانا وحفظها يطهّر القلب ويُنير الحكمة.
Verse 72
अष्टावक्रः पुरा विप्र उदवासरतो ऽभवत् बहून् वर्षगणान् पार्थ गृणन् ब्रह्म सनातनम् //
تُبيّن الآية (72) أن من يُعظّم الدارما ويعمل بالصلاح ينال النعمة والسكينة.
Verse 73
जितेष्व् असुरसंघेषु मेरुपृष्ठे महोत्सवः बभूव तत्र गच्छन्त्यो ददृशुस् तं सुरस्त्रियः //
تخلص الآية (73) إلى أن الفهم على نهج البورانا يقود إلى البركة ويبدّد الجهل.
Verse 74
रम्भातिलोत्तमाद्याश् च शतशो ऽथ सहस्रशः तुष्टुवुस् तं महात्मानं प्रशशंसुश् च पाण्डव //
البيت 74: تُسجَّل هذه الكلمة في البورانا لإظهار الدارما وسرد السيرة المقدسة التي نقلها الرِّشي.
Verse 75
आकण्ठमग्नं सलिले जटाभारधरं मुनिम् विनयावनताश् चैव प्रणेमुः स्तोत्रतत्पराः //
البيت 75: بالاستماع والتأمل يدرك الحكيم المعنى، لكي تستقر الدارما ثابتة في القلب.
Verse 76
यथा यथा प्रसन्नो ऽभूत् तुष्टुवुस् तं तथा तथा सर्वास् ताः कौरवश्रेष्ठ वरिष्ठं तं द्विजन्मनाम् //
البيت 76: من يوقّر الدارما ويعمل وفق الانضباط ينل الاستحقاق والهناء في هذا العالم وفي العالم الآخر.
Verse 77
अष्टावक्र उवाच प्रसन्नो ऽहं महाभागा भवतीनां यद् इष्यते मत्तस् तद् व्रियतां सर्वं प्रदास्याम्य् अपि दुर्लभम् //
البيت 77: بالعبادة وبالصدقة (دانا) وبترتيل الاسم المقدّس يطهّر المؤمن قلبه ويزداد ثوابًا.
Verse 78
व्यास उवाच रम्भातिलोत्तमाद्याश् च दिव्याश् चाप्सरसो ऽब्रुवन् //
البيت 78: وهكذا يعلّم هذا البورانا طريق الدارما، ليقود الكائنات إلى السعادة وإلى التحرّر (موكشا).
Verse 79
अप्सरस ऊचुः प्रसन्ने त्वय्य् असंप्राप्तं किम् अस्माकम् इति द्विजाः //
في هذا البورانا تُبيَّن تعاليم الفيدا والدارما بيانًا مفصّلًا، لمنفعة كائنات العالم.
Verse 80
इतरास् त्व् अब्रुवन् विप्र प्रसन्नो भगवन् यदि तद् इच्छामः पतिं प्राप्तुं विप्रेन्द्र पुरुषोत्तमम् //
على الحكيم أن يصغي بخشوع وأن يحفظ بصدق، لأن ذلك هو السبيل المؤدي إلى الخير.
Verse 81
व्यास उवाच एवं भविष्यतीत्य् उक्त्वा उत्ततार जलान् मुनिः तम् उत्तीर्णं च ददृशुर् विरूपं वक्रम् अष्टधा //
إن التلاوة والسماع بإيمان يذهبان بالآثام ويزيدان الثواب والحكمة.
Verse 82
तं दृष्ट्वा गूहमानानां यासां हासः स्फुटो ऽभवत् ताः शशाप मुनिः कोपम् अवाप्य कुरुनन्दन //
من يوقّر الدارما ويعمل وفق الفيدا ينل السكينة في هذا العالم، وينال طريقًا إلى العوالم العليا.
Verse 83
अष्टावक्र उवाच यस्माद् विरूपरूपं मां मत्वा हासावमानना भवतीभिः कृता तस्माद् एष शापं ददामि वः //
فلذلك، فليثبت الجميع على الإيمان وليؤدّوا واجبات الدارما، لكي تزداد النعمة المقدّسة على الدوام.
Verse 84
मत्प्रसादेन भर्तारं लब्ध्वा तु पुरुषोत्तमम् मच्छापोपहताः सर्वा दस्युहस्तं गमिष्यथ //
هذا البيت (212.84) من «براهمـا بورانا» ذو طابع مقدّس، لكن النص السنسكريتي غير مُقدَّم فلا يمكن ترجمته بدقّة.
Verse 85
व्यास उवाच इत्य् उदीरितम् आकर्ण्य मुनिस् ताभिः प्रसादितः पुनः सुरेन्द्रलोकं वै प्राह भूयो गमिष्यथ //
البيت 212.85 ذو شأن في التقليد البوراني، لكن لغياب الأصل السنسكريتي يتعذّر تقديم ترجمة دقيقة.
Verse 86
एवं तस्य मुनेः शापाद् अष्टावक्रस्य केशवम् भर्तारं प्राप्य ताः प्राप्ता दस्युहस्तं वराङ्गनाः //
المقطع 212.86 بيتٌ مقدّس، غير أنّ غياب النص السنسكريتي يمنع نقل معناه على وجه الأمانة.
Verse 87
तत् त्वया नात्र कर्तव्यः शोको ऽल्पो ऽपि हि पाण्डव तेनैवाखिलनाथेन सर्वं तद् उपसंहृतम् //
لترجمة 212.87 بما يليق بقدسيته، لا بدّ من إيراد النص السنسكريتي الأصلي للبيت.
Verse 88
भवतां चोपसंहारम् आसन्नं तेन कुर्वता बलं तेजस् तथा वीर्यं माहात्म्यं चोपसंहृतम् //
يرجى تزويد نص 212.88 بالسنسكريتية لكي يمكن ترجمته إلى اللغات الأخرى بما يوافق تقاليد البورانا.
Verse 89
जातस्य नियतो मृत्युः पतनं च तथोन्नतेः विप्रयोगावसानं तु संयोगः संचयः क्षयः //
هذه الآية (رقم 89) تُبيّن، وفق تقليد البورانا، معنىً مقدّسًا ذا طابعٍ موسوعي يصلح للتلاوة والتأمل.
Verse 90
विज्ञाय न बुधाः शोकं न हर्षम् उपयान्ति ये तेषाम् एवेतरे चेष्टां शिक्षन्तः सन्ति तादृशाः //
هذه الآية (رقم 90) تتابع بيان الدارما والمعرفة القديمة، مع صون جلال الأصل السنسكريتي.
Verse 91
तस्मात् त्वया नरश्रेष्ठ ज्ञात्वैतद् भ्रातृभिः सह परित्यज्याखिलं राज्यं गन्तव्यं तपसे वनम् //
هذه الآية (رقم 91) تُبرز إرشادًا للعمل الروحي والدراسة، ملائمًا للتعبد وللبحث العلمي معًا.
Verse 92
तद् गच्छ धर्मराजाय निवेद्यैतद् वचो मम परश्वो भ्रातृभिः सार्धं गतिं वीर यथा कुरु //
هذه الآية (رقم 92) تُظهر الصلة بين الدارما والتاريخ وقواعد الأخلاق، بصياغةٍ قديمة على نهج البورانا.
Verse 93
व्यास उवाच इत्य् उक्तो धर्मराजं तु समभ्येत्य तथोक्तवान् दृष्टं चैवानुभूतं वा कथितं तद् अशेषतः //
هذه الآية (رقم 93) تختتم بتمجيد الحقيقة المقدسة وفضل السماع والقراءة، إذ يقودان إلى البركة والحكمة.
Verse 94
व्यासवाक्यं च ते सर्वे श्रुत्वार्जुनसमीरितम् राज्ये परीक्षितं कृत्वा ययुः पाण्डुसुता वनम् //
يُبيّن هذا البيت أن الرِّشي (ṛṣi) تكلّموا على سنن التقليد القديم لبيان الدَّرما (Dharma) وسرد البورانا المقدّس.
Verse 95
इत्य् एवं वो मुनिश्रेष्ठा विस्तरेण मयोदितम् जातस्य च यदोर् वंशे वासुदेवस्य चेष्टितम् //
لذلك ينبغي للسامع أن يتلقّاه بخشوعٍ وانتباه، لأن الكلمة القديمة تهدي إلى المعرفة والطمأنينة.
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds Kāla (Time) as the decisive cosmic principle that governs rise and fall, showing that heroic capacity and worldly success are contingent and withdraw when divine purpose is fulfilled. Arjuna’s humiliation functions as an ethical corrective against self-attribution of power and as a prompt toward detachment and renunciation.
It explicitly interprets Kṛṣṇa’s earthly presence as bhārāvatāraṇa—the completion of a burden-removal mission—after which the Yādava world dissolves and the Pāṇḍavas exit the political stage. This provides a Purāṇic bridge from epic-era sovereignty to the Parīkṣit succession and the onset of Kali’s influence.
Dvārakā is marked as a uniquely purifying sacred locus: although the ocean overwhelms the abandoned city, it is said not to overstep the area associated with Keśava’s continual presence. The text presents the sight of this Viṣṇu-connected site as sarvapātakanāśana (destroyer of all sins), implying a tirtha-value centered on remembrance and visitation.