Previous Verse
Next Verse

Srimad Bhagavatam — Tritiya Skandha, Shloka 54

Brahmā’s Creation: The Kumāras, Rudra, the Prajāpatis, and the Manifestation of Vedic Sound

यस्तु तत्र पुमान् सोऽभून्मनु: स्वायम्भुव: स्वराट् । स्त्री याऽसीच्छतरूपाख्या महिष्यस्य महात्मन: ॥ ५४ ॥

yas tu tatra pumān so ’bhūn manuḥ svāyambhuvaḥ svarāṭ strī yāsīc chatarūpākhyā mahiṣy asya mahātmanaḥ

ومن بينهما، صار ذو الصورة الذكورية معروفًا باسم مانو «سْفايَمبهوفا» السيدُ المستقلّ؛ وصارت ذات الصورة الأنثوية تُعرف بـ«شَتَرُوبا»، ملكةَ ذلك المانو العظيم النفس.

यःwho
यः:
कर्ता (Karta/subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
तुbut/indeed
तु:
निपात (discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वय-निपात (contrastive particle)
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
पुमान्the man; male person
पुमान्:
कर्ता (Karta/subject)
TypeNoun
Rootपुमांस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अभूत्became
अभूत्:
क्रिया (action)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
मनुःManu
मनुः:
कर्तृ-सम्बन्ध/विधेय (predicate nominative)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेष्य-नाम
स्वायम्भुवःSvāyambhuva (son of Svayambhū)
स्वायम्भुवः:
विधेय-विशेषण (predicate adjective)
TypeAdjective
Rootस्वायम्भुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; मनुः इत्यस्य विशेषणम्
स्वराट्self-ruling; sovereign
स्वराट्:
विधेय-विशेषण (predicate adjective)
TypeAdjective
Rootस्वराट् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; मनुः इत्यस्य विशेषणम्
स्त्रीthe woman
स्त्री:
कर्ता (Karta/subject)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
याwho
या:
कर्ता (Karta/subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
आसीत्was
आसीत्:
क्रिया (action)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
शतरूप-आख्याnamed Śatarūpā
शतरूप-आख्या:
कर्तृ-विशेषण (subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootशत-रूप (प्रातिपदिक; समास) + आख्या (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (शतरूपस्य आख्या ‘named Śatarūpā’), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; स्त्री इत्यस्य विशेषणम्
महिषीqueen; chief wife
महिषी:
विधेय (predicate nominative)
TypeNoun
Rootमहिषी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय (predicate)
अस्यof him
अस्य:
षष्ठी-सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
महात्मनःof the great-souled (one)
महात्मनः:
षष्ठी-सम्बन्ध (genitive qualifier)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘अस्य’ इत्यस्य विशेषणम्
S
Svāyambhuva Manu
Ś
Śatarūpā

FAQs

This verse identifies the male as Svāyambhuva Manu, the first Manu in this cycle, and the female as Śatarūpā, who becomes his queen; together they are pivotal progenitors in the Bhagavatam’s creation lineage.

Svāyambhuva indicates “born of Svayambhū,” i.e., originating from Brahmā (the self-born), marking Manu’s place in the earliest phase of cosmic creation.

It highlights sacred responsibility in family and leadership—seeing household life and social order as a dharmic trust meant for virtue, service, and God-centered progeny and culture.