Brahmacarya and Vānaprastha Duties; Gradual Dissolution of Bodily Identity
वाचमग्नौ सवक्तव्यामिन्द्रे शिल्पं करावपि । पदानि गत्या वयसि रत्योपस्थं प्रजापतौ ॥ २६ ॥ मृत्यौ पायुं विसर्गं च यथास्थानं विनिर्दिशेत् । दिक्षु श्रोत्रं सनादेन स्पर्शेनाध्यात्मनि त्वचम् ॥ २७ ॥ रूपाणि चक्षुषा राजन् ज्योतिष्यभिनिवेशयेत् । अप्सु प्रचेतसा जिह्वां घ्रेयैर्घ्राणं क्षितौ न्यसेत् ॥ २८ ॥
vācam agnau savaktavyām indre śilpaṁ karāv api padāni gatyā vayasi ratyopasthaṁ prajāpatau
ثم ينبغي أن تُسَلَّم الكلمة مع آلة النطق إلى النار؛ والحِرفة واليدان إلى إندرا؛ وقوة الحركة والساقان إلى الرب فيشنو؛ واللذة الحسية مع الأعضاء التناسلية إلى براجابتي؛ والمستقيم مع قوة الإخراج، في موضعه، إلى مِرتيو. وتُعطى الأذن مع الصوت لآلهة الجهات؛ والجلد مع موضوعات اللمس لفايو؛ والصورة مع قوة البصر للشمس؛ واللسان مع فارونا للماء؛ وحاسة الشم مع الإلهين الأشويني-كومارا للأرض مع الروائح.
In 7.12.26, Śukadeva explains that one can purify life by ‘offering’ each faculty—speech, hands, feet, and sexuality—into its presiding principle (Agni, Indra, Time, Prajāpati), meaning to regulate and consecrate these powers rather than indulge them.
Parīkṣit is preparing for death through hearing Bhagavatam; Śukadeva therefore highlights practical renunciation—how to withdraw and sanctify the senses—so the mind can rest steadily in devotion and liberation.
Use speech for truth and devotion, use skills and hands for service, keep movement and time disciplined with sādhana, and practice sexual restraint aligned with dharma—turning each energy toward a higher purpose.