Shloka 29

The Earth Laughs at World-Conquering Kings; Yuga-Dharma and the Remedy for Kali

Devanagari script

यदा लोभस्त्वसन्तोषो मानो दम्भोऽथ मत्सर: । कर्मणां चापि काम्यानां द्वापरं तद् रजस्तम: ॥ २९ ॥

Transliteration

yadā lobhas tv asantoṣo māno dambho ’tha matsaraḥ karmaṇāṁ cāpi kāmyānāṁ dvāparaṁ tad rajas-tamaḥ

Translation

إذا برز الجشع وعدم القناعة والكِبر الزائف والرياء والحسد، مع التعلّق بالأعمال الأنانية ذات الأغراض، فذلك هو دڤاپارا-يوغا، تهيمن عليه مزاوجة الرَّجَس والتَّمَس (الشغف والجهل).

Synonyms

• यदा: when
• यदा: सम्बन्ध/कालाधिकरण (kāla-adhikaraṇa)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय: 'when'

• लोभः: greed
• लोभः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: लोभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तृपद (enumerated subject)

• तु: and/indeed
• तु: वाक्य-सम्बन्ध (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विरोध/विशेषार्थ (contrast/emphasis)

• असन्तोषः: discontent
• असन्तोषः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: असन्तोष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तृपद (enumerated)

• मानः: pride
• मानः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: मान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• दम्भः: hypocrisy/pretence
• दम्भः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: दम्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अथ: and then/also
• अथ: वाक्य-सम्बन्ध (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अनन्तर/समुच्चयार्थ (then/also)

• मत्सरः: envy
• मत्सरः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: मत्सर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कर्मणाम्: of actions
• कर्मणाम्: सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्ध (genitive)

• च: and
• च: वाक्य-सम्बन्ध (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• अपि: also
• अपि: वाक्य-सम्बन्ध (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अप्यर्थ (also/even)

• काम्यानाम्: of desire-motivated (actions)
• काम्यानाम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: काम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् कर्मणाम्

• द्वापरम्: Dvāpara (age)
• द्वापरम्: सम्बन्ध (Predicate/Viśeṣya)
• Type: Noun
• Root: द्वापर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र प्रथमा (predicate nominative)

• तत्: that
• तत्: सम्बन्ध (Deictic/Predicate link)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निर्देश (demonstrative)

• रजः-तमः: rajas and tamas (mixed)
• रजः-तमः: सम्बन्ध (Predicate complement)
• Type: Noun
• Root: रजस् + तमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (rajas and tamas as a pair)

FAQs

What are the symptoms of Dvāpara-yuga in Srimad Bhagavatam?

This verse lists greed, dissatisfaction, pride, hypocrisy, envy, and increased engagement in desire-motivated ritual work as key Dvāpara-yuga symptoms, with society influenced by rajas mixed with tamas.

Why does Śukadeva Gosvāmī describe the yugas to King Parīkṣit in Canto 12?

He explains the changing qualities of time and human conduct across the yugas so Parīkṣit can understand the spiritual challenges of the present age and the need for the appropriate path of dharma.

How can I apply this teaching about greed and hypocrisy in modern life?

Use it as a diagnostic: reduce desire-driven actions, watch for pride and envy, and shift from external show to sincere devotion and inner purification through steady sādhana and truthful living.