Previous Verse
Next Verse

Shloka 25

Dakṣa’s Sacrifice Restored: Śiva’s Mercy and Nārāyaṇa’s Appearance

दक्षो गृहीतार्हणसादनोत्तमं यज्ञेश्वरं विश्वसृजां परं गुरुम् । सुनन्दनन्दाद्यनुगैर्वृतं मुदा गृणन् प्रपेदे प्रयत: कृताञ्जलि: ॥ २५ ॥

dakṣo gṛhītārhaṇa-sādanottamaṁ yajñeśvaraṁ viśva-sṛjāṁ paraṁ gurum sunanda-nandādy-anugair vṛtaṁ mudā gṛṇan prapede prayataḥ kṛtāñjaliḥ

لما قبل الربّ فيشنو، سيّد جميع اليَجْنَات، القرابين المقدَّمة في الذبيحة، ابتهج براجابتي دَكشا وضمّ كفّيه بخشوع، وراح يرفع إليه تسابيح الاحترام؛ فهو المعلّم الأعلى للبراجابتيّات ومالك كلّ يَجْنَة، ويخدمه حتى نندا وسونندا من خاصّته.

dakṣaḥDakṣa
dakṣaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdakṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
gṛhīta-arhaṇa-sādana-uttamamthe best seat/abode for receiving worship
gṛhīta-arhaṇa-sādana-uttamam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootgṛhīta (कृदन्त, √grah धातु) + arhaṇa (प्रातिपदिक) + sādana (प्रातिपदिक) + uttama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; समासः (तत्पुरुष) — ‘गृहीतं अर्हणं यस्मिन्/येन’ इत्यर्थे, ‘सादन’ (आसन/स्थान) ‘उत्तम’ (श्रेष्ठ)
yajña-īśvaramthe Lord of sacrifice
yajña-īśvaram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyajña (प्रातिपदिक) + īśvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (यज्ञस्य ईश्वरः)
viśva-sṛjāmof the creators of the universe
viśva-sṛjām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootviśva (प्रातिपदिक) + sṛj (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन; ‘विश्वस्य सृजः’ (विश्वस्रष्टॄणाम्)
paramsupreme
param:
Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘श्रेष्ठम्/परम्’
gurumguru, preceptor
gurum:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootguru (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
sunanda-nanda-ādi-anugaiḥby attendants such as Sunanda and Nanda
sunanda-nanda-ādi-anugaiḥ:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootsunanda (प्रातिपदिक) + nanda (प्रातिपदिक) + ādi (अव्यय/प्रातिपदिक) + anuga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन; समासः— ‘सुनन्द-नन्द-आदि’ (समाहार/सूची) + ‘अनुग’ (अनुचर)
vṛtamsurrounded
vṛtam:
Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Root√vṛ (धातु) + ta (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘वृत’ = परिवृत/आवृत
mudāwith joy
mudā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootmudā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; भावे करणम् (Instrument of manner)
gṛṇanpraising
gṛṇan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√gṛ (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘स्तुवन्/गायन्’
prapedeapproached, took refuge
prapede:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra + √pad (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
prayataḥself-controlled, purified
prayataḥ:
Karta-anvaya (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootpra-yata (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘प्रयत’ = संयत/शुद्ध/नियत
kṛta-añjaliḥwith hands folded (in reverence)
kṛta-añjaliḥ:
Karta-anvaya (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootkṛta (कृदन्त, √kṛ धातु) + añjali (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः— ‘कृतः अञ्जलिः येन’ (कृताञ्जलि)
D
Dakṣa
Y
Yajñeśvara (Lord Viṣṇu)
S
Sunanda
N
Nanda

FAQs

Yajñeśvara means “the Lord of sacrifice,” referring to Lord Viṣṇu, the supreme controller and enjoyer of all yajñas, whom Dakṣa approaches here with prayers and folded hands.

In the narrative of Canto 4, Dakṣa’s offense and the disruption of sacrifice lead him toward repentance; he approaches Viṣṇu—the supreme authority over sacrifice and the guru of the cosmic administrators—to seek restoration through humility and prayer.

When pride causes conflict, the remedy is sincere humility: approach the Supreme with respect, self-control, and prayer—symbolized here by Dakṣa’s folded hands and composed demeanor.