Atharva Veda 9.8.6: Kanda 9, Anuvaka 1, Sukta 8, Mantra 6

Sukta 8

Sanskrit (Devanagari)

यस्य॑ भी॒मः प्र॑तीका॒श उ॑द्वे॒पय॑ति॒ पूरु॑षम्। त॒क्मानं॑ वि॒श्वशा॑रदं ब॒हिर्निर्म॑न्त्रयामहे

IAST Transliteration

yásya bhīmáḥ pratīkāśá udvépayati pū́ruṣam | takmā́naṃ viśváśāradam bahír nírmantrayāmahé ||

English Translation (Griffith/Whitney)

That Takman whose dreadful aspect makes the man to shudder—Takman that endures through every autumn—we charm him forth and drive without.

Translation

ذلك التَّكمانُ الذي يُرعِدُ الإنسانَ منظرُهُ المُفزِع—التَّكمانُ الباقي عبرَ كلِّ خريف—نُجري عليه التَّعويذَ فنستخرِجُهُ ونطرُدُهُ إلى الخارج.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यस्य: whose / of whom
• यस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• भीमः: terrible, fearsome
• भीमः: कर्तृ (of the verb उद्वेपयति)
• Type: Adjective
• Root: भीम (प्रातिपदिक)

• प्रतीकाशः: appearance, outward look
• प्रतीकाशः: कर्तृ (apposition to भीमः)
• Type: Noun
• Root: प्रतीकाश (प्रातिपदिक)

• उद्वेपयति: causes to tremble; frightens
• उद्वेपयति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: उद्-√विप्/√वेप् (कम्पने) (causative: वेपयति)

• पूरुषम्: a man, person
• पूरुषम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक)

• तक्ष्मानम्: Takman (fever-demon / fever)
• तक्ष्मानम्: कर्म (of मन्त्रयामहे)
• Type: Noun
• Root: तक्ष्मन्/तक्ष्मा (प्रातिपदिक)

• विश्वशारदम्: lasting through all autumns; perennial
• विश्वशारदम्: विशेषण (of तक्ष्मानम्)
• Type: Adjective
• Root: विश्व-शारद (समास-प्रातिपदिक; शारद = शरद्-सम्बद्ध)

• बहिः: outside
• बहिः: अधिकारण (directional/locative sense: outside)
• Type: Indeclinable
• Root: बहिस् (अव्यय-प्रातिपदिक)

• निर्मन्त्रयामहे: we conjure/adjure; we drive away by incantation
• निर्मन्त्रयामहे: क्रिया (कर्तृ = वयम् implied)
• Type: Verb
• Root: निर्-√मन्त्र् (गुप्तभाषणे/मन्त्रणे) (denominative/causative sense in mantra-language)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (not specified in excerpt)

Devata: Takman (Fever) as personified disease

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

Primary: vira

Secondary: bhayankara