Atharva Veda 9.4.8 — Kanda 9, Anuvaka 1, Sukta 4, Mantra 8

Sukta 4

Sanskrit (Devanagari)

इन्द्र॒स्यौजो॒ वरु॑णस्य बा॒हू अ॒श्विनो॒रंसौ॑ म॒रुता॑मि॒यं क॒कुत्। बृह॒स्पतिं॒ संभृ॑तमे॒तमा॑हु॒र्ये धीरा॑सः क॒वयो॒ ये म॑नी॒षिणः॑

IAST Transliteration

índrasya ójo váruṇasya bāhū́ aśvíno­r áṃsā́u marútām iyáṃ kakút | bṛ́haspátiṃ sáṃbhṛtam etám āhur yé dhī́rāsaḥ kaváyo yé manīṣíṇaḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

Indra’s might, Varuṇa’s arms, the Aśvins’ shoulders—this is the Maruts’ summit. This they call Bṛhaspati, well-compounded, even they who are steadfast, poets, and discerning.

Translation

قوّةُ إندرا، وذراعَا فَرُونَة، وكتفا الأَشْفِنَيْن—هذه هي قِمّةُ الماروت. هذا ما يسمّونه بْرِهَسْبَتي، مُحكَمَ التركيب؛ هكذا يقول الثابتون، الكَفَة (الشعراء الحكماء)، ذوو البصيرة.

Word by Word

• इन्द्रस्य: of Indra
• इन्द्रस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• ओजः: strength, vigor
• ओजः: कर्तृ/विशेष्य (समासार्थे/वाक्ये मुख्यपदम्)
• Type: Noun
• Root: ओजस् (प्रातिपदिक)

• वरुणस्य: of Varuṇa
• वरुणस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)

• बाहू: (the two) arms
• बाहू: कर्तृ/विशेष्य (समुच्चित-प्रथमा)
• Type: Noun
• Root: बाहु (प्रातिपदिक)

• अश्विनोः: of the Aśvins (the two)
• अश्विनोः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अश्विन् (प्रातिपदिक)

• अंसौ: (the two) shoulders
• अंसौ: कर्तृ/विशेष्य (समुच्चित-प्रथमा)
• Type: Noun
• Root: अंस (प्रातिपदिक)

• मरुताम्: of the Maruts
• मरुताम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: मरुत् (प्रातिपदिक)

• इयम्: this
• इयम्: कर्तृ/विशेष्य (समुच्चित-प्रथमा)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ककुत्: peak, summit; (met.) crest/backbone
• ककुत्: कर्तृ/विशेष्य (समुच्चित-प्रथमा)
• Type: Noun
• Root: ककुत् (प्रातिपदिक)

• बृहस्पतिम्: Bṛhaspati
• बृहस्पतिम्: कर्म (आहुः इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: बृहस्पति (प्रातिपदिक)

• संभृतम्: collected, gathered, well-assembled
• संभृतम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective (Past Passive Participle)
• Root: सम् + √भृ (भृञ्) → संभृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• एतम्: this (one)
• एतम्: कर्म (आहुः इत्यस्य; बृहस्पतिम् इत्यस्य पुनरुक्त-निर्देशः)
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आहुः: they have said / call
• आहुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √अह् (अहँ) / √ब्रू (अर्थे ‘कथने’)—वैदिके ‘आहुः’ इति परम्परया √अह्-रूपम्

• ये: who
• ये: कर्तृ (आहुः इत्यस्य)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• धीरासः: steadfast, wise (men)
• धीरासः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective (substantivized)
• Root: धीरा (प्रातिपदिक)

• कवयः: seers, poets
• कवयः: कर्तृ (समुच्चितः)
• Type: Noun
• Root: कवि (प्रातिपदिक)

• ये: who
• ये: कर्तृ (समुच्चितः)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मनीषिणः: thoughtful, intelligent (ones)
• मनीषिणः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective (substantivized)
• Root: मनीषिन् (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (verification via anukramaṇī needed).

Devata: Bṛhaspati as assembled power; with Indra/Varuṇa/Aśvins/Maruts as constituents

Chandas: Triṣṭubh-like (verification needed).

Mantra Rasa

Primary: adbhuta

Secondary: vira