Atharva Veda 4.20.4 — Kanda 4, Anuvaka 2, Sukta 20, Mantra 4

Sukta 20

Sanskrit (Devanagari)

तां मे॑ सहस्रा॒क्षो दे॒वो दक्षि॑णे॒ हस्त॒ आ द॑धत्। तया॒हं सर्वं॑ पश्यामि॒ यश्च॑ शू॒द्र उ॒तार्यः॑

IAST Transliteration

tā́ṃ me sahasrākṣó devó dákṣiṇe hásta ā́ dadhat | táyāháṃ sárvaṃ paśyāmi yáś ca śūdrá utā́ryaḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

Her hath the thousand-eyed God set for me within my right hand. By her I see the whole—both he who is Śūdra and also he who is Ārya.

Translation

الإلهُ ذو الألفِ عينٍ وضعها لي في يدي اليُمنى. وبها أرى الكلَّ—سواءٌ مَن كان شُودرا (Śūdra) أو كان آريا (Ārya).

Word by Word

• ताम्: her/that (f.)
• ताम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मे: my/to me (of me)
• मे: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सहस्राक्षः: thousand‑eyed
• सहस्राक्षः: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सहस्राक्ष (प्रातिपदिक; सहस्र + अक्ष ‘eye’)

• देवः: the god
• देवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• दक्षिणे: in/at the right
• दक्षिणे: अधिकारण
• Type: Adjective
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)

• हस्ते: in the hand
• हस्ते: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: हस्त (प्रातिपदिक)

• आ: towards, onto
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• दधत्: placing, putting (holding)
• दधत्: कर्तृ-सम्बद्ध क्रिया (placing/holding)
• Type: Verb
• Root: धा (धातु) + शतृ (वर्तमान कृदन्त)

• तया: with that (by her/it)
• तया: करण
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अहम्: I
• अहम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: कर्म
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)

• पश्यामि: I see
• पश्यामि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: पश् (धातु)

• यः: who
• यः: कर्तृ (उपवाक्ये)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• शूद्रः: a Śūdra
• शूद्रः: कर्तृ (यः इत्यस्य विशेष्यः)
• Type: Noun
• Root: शूद्र (प्रातिपदिक)

• उत: and also
• उत: —
• Type: Indeclinable
• Root: उत (अव्यय)

• आर्यः: an Ārya (noble)
• आर्यः: कर्तृ (यः इत्यस्य विशेष्यः)
• Type: Noun/Adjective
• Root: आर्य (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition

Devata: Indra (as sahasrākṣa) and Devī Oṣadhi as instrument

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

Primary: vira

Secondary: shanta