Mantra 27

Sukta 93

Sanskrit (Devanagari)

अषाल्हमुग्रं पृतनासु सासहिं यस्मिन् महीरुरुज्रयः । सं धेनवो जायमाने अनोनवुर्द्यावः क्षामो अनोनवुः

IAST Transliteration

áṣāḷham ugráṁ pṛ́tanāsu sāsahíṁ yásmin mahī́r urujráyaḥ | sáṁ dhénavo jā́yamāne anonavuḥ dyā́vaḥ kṣā́mo anonavuḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Invincible, fierce, victorious in battles—he in whom the mighty far-ranging powers abide: at his birth the milch-cows lowed together; Heaven and Earth gave voice, they gave voice.

Translation

لا يُقْهَرُ، شَدِيدٌ، غَالِبٌ فِي المَعَارِك—هُوَ الَّذِي تَسْكُنُ فِيهِ القُوَى العَظِيمَةُ البَعِيدَةُ المَدَى. عِنْدَ مِيلَادِهِ خَارَتِ الأَبْقَارُ الحَلُوبُ مَعًا؛ وَنَطَقَتِ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، نَطَقَتَا.

Word by Word

• अषाल्हम्: unconquered, invincible
• अषाल्हम्: कर्म (विशेष्य-‘उग्रम्’/देवम् इत्यादि)
• Type: Adjective
• Root: अषाल्ह (प्रातिपदिक; a- + √सह् ‘to overcome’ > ‘unconquered’)

• उग्रम्: fierce, mighty
• उग्रम्: कर्म (स्तुत्य-विशेष्य)
• Type: Adjective
• Root: उग्र (प्रातिपदिक)

• पृतनासु: in battles
• पृतनासु: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: पृतना (प्रातिपदिक)

• सासहिम्: overcoming, victorious
• सासहिम्: कर्म (स्तुत्य-विशेष्य)
• Type: Adjective (participial)
• Root: √सह् (धातु) ; सासहि- (कृदन्त/विशेषण, परस्मैपदी धातोः ‘सह्’ से; ‘one who overcomes’)

• यस्मिन्: in whom
• यस्मिन्: अधिकारण
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• महीः: the great (ones)
• महीः: कर्तृ
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: मही (प्रातिपदिक)

• उरुज्रयः: wide-striding, far-going
• उरुज्रयः: कर्तृ (महीः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: उरुज्रय (प्रातिपदिक; उरु- ‘wide’ + ज्रय/ज्रि- ‘going/striding’)

• सम्: together, completely
• सम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग/अव्यय)

• धेनवः: cows
• धेनवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: धेनु (प्रातिपदिक)

• जायमाने: at (his) being born; as he is born
• जायमाने: अधिकारण (काल/अवस्था)
• Type: Participle
• Root: √जन् (धातु) ; जायमान (वर्तमान-कृदन्त, शानच्)

• अनोनवुः: cried out, bellowed
• अनोनवुः: कर्तृ-क्रिया (धेनवः)
• Type: Verb
• Root: √नु/नव् (धातु; ‘to shout/cry out’—वेदिक प्रयोग) ; अनो- (अङ्ग/आवृत्ति) + नोनवुः (लिट्)

• द्यावः: the heavens
• द्यावः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: द्यौ (प्रातिपदिक)

• क्षामः: the earths/earth
• क्षामः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: क्षाम (प्रातिपदिक; ‘earth/ground’—वेदिक)

• अनोनवुः: cried out, resounded
• अनोनवुः: कर्तृ-क्रिया (द्यावः क्षामः)
• Type: Verb
• Root: √नु/नव् (धातु) ; लिट्

Attribution

Rishi: RV-source seer per AV 20 tradition (confirm in edition).

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh/Jagatī (RV-derived; confirm in edition)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Fierce invincibility → wonder-filled cosmic omens → settled assurance of abundance.","listener_experience":"A surge of courage followed by a sense that prosperity is ‘calling back’ to the household.","intensity":8}