Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 12

Sukta 92

अर्भको न कुमारकोऽधि तिष्ठन्नवं रथम्। स पक्षन्महिषं मृगं पित्रे मात्रे विभुक्रतुम्

arbhakó ná kumārakó ’dhí tiṣṭhann aváṃ rathám | sá pakṣan mahiṣáṃ mṛgáṃ pitré mātré vibhúkratúm

Like a mere child, like a young boy, standing upon the swift chariot, he tore at the buffalo, the wild beast, for father and for mother—he of far-reaching might of will.

كطفلٍ صغير، كغلامٍ فتيّ، قائمًا على العربة السريعة؛ مزّق الجاموسَ، ذلك الوحشَ البريّ، لأجل الأب ولأجل الأم—هو ذو الإرادةِ البعيدةِ المدى (vibhūkratu).

अर्भकःa little boy, child
अर्भकः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअर्भक (प्रातिपदिक)
not
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
कुमारकःa young boy, lad
कुमारकः:
कर्तृ (अर्भकः इत्यस्य विशेषण/समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootकुमारक (प्रातिपदिक)
अधिupon, on
अधि:
अधिकरण (संबन्ध-निर्देश)
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
तिष्ठन्standing
तिष्ठन्:
कर्तृ (अर्भकः/कुमारकः)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
नवम्new
नवम्:
कर्म (रथम् इत्यस्य विशेषण)
TypeAdjective
Rootनव (प्रातिपदिक)
रथम्chariot
रथम्:
कर्म (अधि तिष्ठन्—यस्य उपरि तिष्ठति)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पक्षन्cooking/roasting (or consuming), preparing
पक्षन्:
कर्तृ (सः)
TypeVerb
Rootपक्ष् (धातु; ‘पक्ष्/पक्षयति’ = पक्वीकर्तुं/भक्षयितुं इत्यर्थे, वैदिकप्रयोगः)
महिषम्a buffalo
महिषम्:
कर्म (पक्षन्—यत्)
TypeNoun
Rootमहिष (प्रातिपदिक)
मृगम्a wild animal, game
मृगम्:
कर्म (महिषम् इत्यस्य समन्वय/अपि—‘wild beast’)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
पित्रेfor (his) father
पित्रे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
मात्रेfor (his) mother
मात्रे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
विभुक्रतुम्of wide-reaching power/resolve; mighty in will
विभुक्रतुम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootविभु-क्रतु (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समासभावः)

Rishi: RV-derived Indra hymn attribution (variable by RV locus).

Devata: Indra

Chandas: RV-style meter (likely Triṣṭubh).

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From apparent smallness (child) to sudden dominance (rending the beast).","listener_experience":"A surge of confidence and readiness; sense of swift guardianship for one’s family line.","intensity":8}