Mantra 11

Sukta 6

Sanskrit (Devanagari)

तं यज्ञं प्रावृषा प्रौक्षन् पुरुषं जातमग्रशः । तेन देवा अयजन्त साध्या वसवश्च ये

IAST Transliteration

táṃ yajñáṃ prāvṛ́ṣā práukṣan púruṣaṃ jātám agraśáḥ | téna devā́ ayajanta sā́dhyā vásavaś ca yé ||

English Translation (Griffith/Whitney)

That Sacrifice the Rainy Season sprinkled; the Puruṣa, born first of all. Therewith the Gods sacrificed—yea, the Sādhyas and the Vasus also.

Translation

ذلك اليَجْنَا رَشَّتْهُ فَصْلُ الأَمْطار؛ وبوروṣا، المولودُ أوّلَ الجميع. وبه ضحّتِ الآلهةُ—وكذلك السادهْيا (Sādhya) والڤاسو (Vasu) أيضًا.

Word by Word

• तम्: him/that (object)
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यज्ञम्: sacrifice, rite
• यज्ञम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)

• प्रावृषा: the rainy season
• प्रावृषा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: प्रावृष् (प्रातिपदिक; वर्षर्तु-नाम)

• प्रौक्षन्: they sprinkled, they besprinkled
• प्रौक्षन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: प्र + उक्ष् (धातु; उक्ष् = सिञ्चति/प्रोक्षति)

• पुरुषम्: the Person (Puruṣa)
• पुरुषम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक)

• जातम्: born, arisen
• जातम्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective/Participle
• Root: √जन् (धातु) → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक; क्त)

• अग्रशः: from the front; in the foremost order
• अग्रशः: अधिकारण (रीत्या/क्रमेण)
• Type: Indeclinable
• Root: अग्रशस् (अव्यय-प्रातिपदिक)

• तेन: with that; by that
• तेन: करण
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• देवाः: the gods
• देवाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• अयजन्त: they sacrificed, they worshipped
• अयजन्त: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √यज् (धातु) (यजति) ; अ- (अorist-चिह्न)

• साध्याः: the Sādhyas (a class of gods)
• साध्याः: कर्तृ (देवाः इत्यस्य विशेषण/समुच्चय)
• Type: Noun
• Root: साध्य (प्रातिपदिक)

• वसवः: the Vasus
• वसवः: कर्तृ (देवाः इत्यस्य विशेषण/समुच्चय)
• Type: Noun
• Root: वसु (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• ये: who (those who)
• ये: कर्तृ (देवाः/साध्याः/वसवः इत्यादीनां विशेषणम्)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Puruṣa-sūkta transmission line (late Atharvanic incorporation)

Devata: Yajña / Puruṣa; associated divine classes (Sādhyas, Vasus)

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Cooling consecration → awe at primordial precedence → calm confidence through collective support.","listener_experience":"A cleansed, supported feeling—like being ‘sprinkled’ into readiness.","intensity":5}